a

a

"Алтан Үзэг" наадам

Оюутны сэтгүүл зүйн шилдэг бүтээл шалгаруулах улсын наадам.

"Алтан Үзэг" оюутны клуб

Сэтгүүл зүйн ангийн оюутнуудын бүтээлийг манай хуудсаас уншаарай.

Бизнесийн сэтгүүл зүй

Бизнесийн, эдийн засгийн сэтгүүл зүйн шинэ чиг хандлагыг бид судалж байна.

Онлайн сэтгүүл зүй

Цахим орчинд бидэнтэй үргэлж хамт байгаарай.

Мультмедиа

Мэдээллийг дуу, дүрс, текст бүхий л хэлбэрээр хүргэнэ.

Tuesday, May 10, 2016

Баахан батга



Монголчуудад хаанаас ийм ТАГЛАА зан ирээд шүгэлчихсэн юм болоо гэж би их гайхдаг л даа. Юун гэвэл Монголчуудын "Батганы толгой" байх зан. Яагаав өнөөх "Барын сүүл байснаас батганы толгой байсан нь дээр" гэдгээс гаралтай. Монгол улс бар улс болно гэж нэг явсан юм. Гэвч хэн ч барын хэсэг байсангүй, баахан батга болоод задарчээ. Үүнийгээ илүү дөхөм ойлгуулахын тулд би "Батын БАТГАНЫ түүх"-ийг толилуулья.

...Бат нэгэн компанид ажилтнаар оржээ. Компани ч түүнд итгэл хүлээлгэн сургаж, дадлагажуулж гадагш дотогш сургалтанд ч явуулж амьхандаа хөөрхөн ажилтан бэлтгээд авлаа. Бат ч урамшин эхэн үед сайн ажиллав. Гэвч яваандаа Батын ӨНӨӨХ ЗАН хөдөлжээ.
Захирлын заавар тушаал гэж нэг ядаргаа, өөрөөс нь дээгүүр байгаа менежер, гүйцэтгэх захирал мэтчилэн нь бүр лай санагдах болов. "Барын сүүл байснаас батганы толгой байсан нь дээр". Ингээд Бат элдэв шалтаг тоочиж гоншигносоор компаниасаа гарч гэнэ. Ажилгүй хэдэн найзтайгаа нийлж компани байгуулж гэнэ. Түүнийг сургасан компаний хүлээлгэсэн итгэл ч хат даа, Батад падлий байхгүй. Барын сүүл л биш байвал барав.

Бат сурсан мэдсэнээ хэдэн найзууддаа зааж өөрөө сэнтийд залран суулаа. Яахав компани ч тэрүүхэн тэндээ жаахан явж. Хугацаа өнгөрмөгц зарим найзууд нь Батын доор, Батын тавьдаг цалин пүнлүүний хэмжээгээр амьдрах нэг л утгагүй санагдаж гарцгаажээ. Батын ажилтан үеийнхтэй төстэй юм бодоцгоосон биз. Ингээд Бат түүний бизнес батганаас цааш нэг их гавьсангүй, тэгсхийгээд байрандаа хэд эргээд чад хийв...
#‎БитгийБатШигБай

Гэхдээ дандаа ч Бат шиг ийм азгүй байна гэж байхгүй л дээ. ГОЛ АСУУДАЛ НЬ Бат шиг бодолтой, тийм зантай хүмүүс дэндүү олон болохоор Монголоор нэг болсон, болоогүй бутархай компани аж ахуйн нэгжүүд байгаад байгаа юм. Энэ их таглаа зан л даа. Хамаг юмыг таглана. Юуг ч хааш нь ч өөдлүүлэхгүй. Ихэнх хүмүүс энэ занг " Хаан явсан, эрх дураараа нүүдэлчний ясны зан" гэчих гээд байдаг. Больё оо. Алийн болгон болохгүй бүтэхгүй занг "Монгол зан" гэж ирээд өөрсдөөдөө шингээж хүлээн зөвшөөрөх гэсэн юм бэ? Тэгж ярьвал илүү хатуу нийгэмд өссөн ээж аав, ах эгч нарт ийм зан байхгүй. Сүүлд гарч ирсэн улсуудад энэ өвчин дэлгэрээд байгаа юм. Хүний доор ажиллаж чадахгүй, юмны хэсэг байж чадахгүй. Тэгэхээр ийм байна найзуудаа. Барын сүүл явснаас батганы толгой байсан нь дээр. Энэ их эрх чөлөө, боломжийг ашиглаж батганы толгой болохоор яв. Аа гэхдээ батганаас цааш нэг их өөдлөхгүй бол буцаад ирсэн чинь дээр дээ. Ардчилсан нийгэм хүн болгоныг барын толгой байх нөхцөлөөр хангаагүй. Харин барын сүүл байлаа ч тэвчээртэй, зүтгэлтэй байж чадвал барын сээр нуруу, толгой нь ч болох боломжтой байхгүй юу.


Манай төгсөгч Ж.Анхбаяр Олон улсын миссийн тэмцээнийг эх орондоо зохион байгуулна

“FACE OF BEAUTY INTERNATIONAL-2016” тэмцээнийг Монголд зохион байгуулах эрхийг манай сэтгүүлчийн ангийн 2014 оны төгсөгч, “UBS” телевизийн хөтлөгч Ж.Анхбаяр авчээ. Шинэ Зеланд, Австрали, Тайван гэсэн улсуудтай өрсөлдөн албан ёсны эрхийг  авсан тэрээр одоо тэмцээнийг Монголд зохион байгуулах төслийн удирдагчаараа ажиллаж байна. Тав дах удаагийн энэ тэмцээнд оролцохоор дэлхийн өнцөг булан бүрээс 60 гаруй орны миссүүд 14 хоногийн хугацаатай Улаанбаатар хотноо энэ есдүгээр сарын 23-наас аравдугаар сарын есний хооронд байрлах аж.
           
Энэхүү төслийг хэрэгжүүлснээр Монгол улсаа дэлхий нийтэд сурталчлах, дэлхийн хэмжээний томоохон үйл ажиллагаануудыг зохион байгуулах чадвартай гэдгээ олон улсад батлан харуулах, олон улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн анхаарлыг татах, үндэсний соёл урлаг, онцлогоо таниулах, Монголыг зорих жуулчдын тоог нэмэгдүүлэх зэрэг өндөр ач холбогдолтой юм. Ж.Анхбаяр болон Мисс Монголиа Консалтинг ТББ-ын тэргүүн А.Баярцэцэг нар хамтран ажиллахаар болж, тэмцээнийг угтсан энэ хаврын хамгийн тансаг, дээд зэрэглэлийн шоу “Missosology Mongolia”-г энэ сарын хоёрны өдөр “Туушин” зочид буудалд зохион байгуулахаа зарласан юм.
  
Шоу болох өдрийг хоног тоолон хүлээсээр, гар утсаа тултал нь цэнэглээд нижгээд минутын өмнө очлоо. Яагаад тултал нь цэнэглэсэн бэ гэж үү?  Хүний яриаг бичиж аван, зураг дарж, бичлэг хийх учраас шүү дээ. Утас маань унтарчихвал гар мухардсантай адил болно.
  
Туушин зочид буудлын үүдээр ормогц зурагчид аппаратаа барьчихсан бэлэн байдалд зогсоно. Дээш таван давхарын үүдний танхимд ирвэл мөн л телевизийнхан, зурагчид угтана. Тэд шоунд хүрэлцэн ирэх хүндэт зочдын дэгжин байдлыг дурандаа буулгах гэж л тэр. Үүнтэй зэрэгцэн жазз хөгжмийн хамтлаг содон аялгууг эгшиглүүлнэ. Ирж буй зочид самбарын өмнө зурагаа даруулж харагдана. Гадуур хувцасаа өлгүүлчихээд уртаас урт загварын тайз, тайзны хажуугаар эгнэн байрлах цагаан сандлууд, өнгө өнгөөр эргэх гэрэлтүүлгүүд, зочдын өөртөө үйлчлэх вино болон зоогыг өрсөн том ширээ зэргийг хослуулсан сонгодог орчинд би орж ирлээ. Хүндэт зочид маань ар араасаа цувран ирж суудлаа эзэлнэ. Загварын томоохон төлөөлөгчид, жүжигчид, сэтгүүлчид зэрэг олны танил хүмүүс нилээдгүй. Тэд өөрсдийн өвөрмөц, гоёмсог, соёлтой  дүр төрхийг бий болгожээ. Эмэгтэйчүүд нь олон янзын өндөр өсгийт өмсөж, нарийхан бэлхүүс, урт хөл зэрэг өөрсдийн биеийг гайхуулсан чамин даашинзаар болон чөлөөт өвөрмөц хувцасаар гоёсон харагдана. Үзэсгэлэнт бүсгүйчүүдийн хажууд өнгө нэмэн харагдах тансаг хослол, брендийн гутлаар гоёсон эрчүүд алхална. Энэ нь “Missosology Mongolia” загварын шоуг дээд зэрэглэлийн тансаг үдэш гэдгийг тодотгож буй мэт.
   
Удалгүй уртаар эгнэсэн цагаан сандлууд зочдоор дүүрчээ. Загварын шоу маань ч эхэллээ. Салхийг нь дуучин Т.Дэлгэрмөрөн, ятгачин Т.Мөнх-Эрдэнэ нар Уянга цагаан хуруу дуугаараа хагаллаа.  Үйл ажиллагааг хөтлөн явуулахаар төслийн удирдагч Ж.Анхбаяр болон UBS телевизийн хөтлөгч, редактор П.Одгэрэл нар гарч ирлээ. Энэ үеэр шоуны хүндэт зочид болох ”Face of beauty international” тэмцээний ерөнхийлөгч Мила Мануэл, “Missosology” сайтын ерөнхий захирал Паве Вентура болон энэ үдэш Монгол миссүүдтэй нэг тайзнаа алхах “Face of beauty international 2013тэмцээний тэргүүн титмийн эзэн Тонга улсын гоо бүсгүй Даймонд Ланги болон тус тэмцээний 2015 оны дэд байрын шагналт Унгар улсын мисс Далма Карман нарыг хүндэтгэн зарласан юм. Эдгээр хүмүүсийн ирсэн зорилго нь Монгол улсыг дэлхий нийтэд зохион байгуулагч орноор сонгогдсоныг зарлах, тэмцээний ач холбогдол, цар хүрээг олон нийтэд таниулах, есдүгээр сарын үйл ажиллагааны бэлтгэл ажилтай танилцахаар ирсэн аж.
   
Түүнчлэн загварын шоунд дуурь бүжгийн эрдмийн театрын гоцлол дуучин Б.Энхнаран, уран нугараач Авьяаслаг монголчууд шоуны оролцогч А.Уранбилэг, уртын дуучин Б.Тунгалаг “Lemons” хамтлаг хүрэлцэн ирж  уран бүтээлээ сонирхуулсан юм.
  
Энэ үдшийн бидэнд толилуулсан эхний загварууд нь Италийн алдарт “Loriblu” брендийн 2016 оны цуглуулгыг сонирхууллаа. Зуны гэх тодотголтой гүн өнгийн намирсан загварууд зонхилж үзэгчдийн харцыг нилээдгүй татсан харагдана. Үргэлжлүүлэн “Lemons” хамтлагын Хүсэл хэмээх уран бүтээлийн хэмнэлд Говьбрендийн Bohemian love 2016 цуглуулга байсан юм.  Ханцуйтай, хоолойтой, урт богино, бүстэй бүсгүй, ороолттой ороолтгүй гээд л бүх төрлийн загвар хийц шингээсэн чөлөөт маягын зөөлөн загварууд шиг надад санагдана.

Энэ үдэш тайзнаа урилгаар Даймонд Ланги, Далма Карман нар болон Монголын гоо бүсгүй Т.Батцэцэг, С.Пагмадулам, А.Баярцэцэг, Б.Бадамцэцэг, Б.Гүнзаяа, Г.Билгүүн, Ц.Энхжин зэрэг эх орноо төлөөлөн олон улсын тэмцээнд орж байсан олны танил миссүүд харагдлаа.

Эдгээрийн сацуу зочид маань виногоо шимэнгээ ярилцана. Тэдний тансаг сүрчиг, улаан болон цагаан виноны үнэртэй хослон үнэртэхэд нэн таатай мэдрэмж төрүүлнэ.
  
Урилгаар хүрэлцэн ирсэн хатагтай Мила Мануэлтэй үйл ажиллагааны талаар ярилцахад Монголд анх удаа ирээд маш сайхан сэтгэгдэлтэй байна. Малчны гэрт хонож их зүйлтэй танилцсан. Есдүгээр сард болох тэмцээний нэг хэсгээ Монгол гэрт хийж 60 орны бүсгүйчүүдээ сорьж, шалгах бодолтой байгаа. Тэмцээнийг угтаж энэхүү шоуг зохион байгуулж байгаа нь маш сайн эхлэл боллоо. Амжилттай зохион байгуулж буй хамт олондоо их баярлалаа хэмээв.
   
“Missosology mongolia” загварын шоуны дунд хэсэгт “Precious Fashion house” брендийн гоёмсог даашинзан дээр Марал брендийн цүнхийг хослуулан үзүүлсэн бол дараагаар нь Говьбрендийн 2016 оны пальтоны цуглуулгыг танилцууллаа. Энэ нь хоёр талаараа өмсөх зориулалттай, тод өнгийн оруулгаар чимэглэсэн торгомсог, зөөлөн, биед эвтэйхэн өвөрмөц загварууд байсан юм. Мөн “O Couture” брендийн тансаг зэрэглэлийн, олон улсын тэмцээнүүдэд гоёж байсан даашинзуудыг сонирхуулан хүн бүхний сэтгэлийг нэг хэсэгтээ л гайхашруулж чадсан юм.
   
Энэ үеэр төслийн удирдагч ноён Ж.Анхбаяраас цөөн хэдэн асуулт асуув. Би өөртөө маш том зорилого тавиад олон улсын миссийн тэмцээнийг эх орондоо анх удаа зохион байгуулах гэж байна. Үүнийхээ эхлэл болгоод энэхүү загварын шоуг зохион байгууллаа. Мэдээж анхны удирдаж хийсэн шоу учраас алдаа оноо ихтэй байлаа. Их туршлага нэмсэн үйл явдал болж байна.Төгссөн сургуулийн маань хамт олон намайг дэмжин ажиллаж байгаад маш их баяртай. Сэтгүүлчийн мэргэжлээр сурч буй  оюутнууд маань зоригтой байгаарай, сэтгэлдээ багтсан зүйлээ айлгүй хийгээрэй, хичээн хэцүү байсан ч ард нь гардаг л юм байна. Та бүхэндээ ажлын өндөр амжилт хүсье хэмээн үнэ цэнэтэй сайхан үгсийг хэллээ.

   
Шоу маань ч дуусаж надад зөвхөн үзгээ бариад цагаан цааснаа буулгах л үлдлээ, утасны маань цэнэг яасан бэ гэж үү? санасныг бодвол унтарч цэнэг нь дуусалгүй, олон зураг дарж бичлэг хийх зэрэг их ачааллыг даван гучин хувьтай гэртээ очсон. Бид бүгдийн зорилго дор бүрнээ ийн биелсэн юм.       

Сэтгүүл зүйн II анги С.Цэрэндэжид  

Д.Шугаржав: Өөрийн мэдэх зүйлээ бусдад зөв илэрхийлж чадвал ажил хэрэг болох өндөр магадлалтай

Өглөө болгон сургуульдаа ирэх бүрдээ нэгэн эрхэмтэй тааралддаг. Түүний ууртай байхыг би ер хараагүй. Үргэлжид мишээж явах түүнийг хараад өөрийн эрхгүй нүүрэнд минь инээмсэглэл тодордог. Магад амьдралдаа үргэлжид сэтгэл хангалуун байдаг байх эсвэл уур уцааргүй хүн юм болов уу гэх бодол ч төрдөг. Энэ бол ХИСОХ-ны зөвлөх, Сэтгэл судлалын IV ангийн оюутан Д.Шугаржав юм.

-Юуны түрүүнд мэргэжлээ сонгосон түүхээсээ хуваалцаач. Багын мөрөөдөл үү эсвэл хэн нэгний нөлөөлөл байв уу?
   -  Есдүгээр ангид байхдаа энэ мэргэжлээр сурья гэж шийдсэн. Сэтгэл судлал гэдэг бол инженер, багш, эмч гэх мэт бүхий л мэргэжлийн хүмүүстэй ажиллах боломжтой. Бүх хүнд туслах боломжтой мэргэжил учраас энэ мэргэжлээр суралцаж байна.

-Олон нийттэй харилцаж ажиллах дуртай нийтэч хүн байна тийм үү?
    - Тийм. Багаасаа л хүүхдийн оролцооны байгууллага, өсвөрийн цагдаа, хүүхдийн өөрөө удирдах байгууллага гээд олон нийттэй харилцах ажилд ажиллаж байсан. Одоо ч ажилласаар л байна.

-Чөлөөт цагаараа хийдэг зүйл тань сагсан бөмбөг тоглох гэж сонссон. Спортын зэрэгтэй юу?
   - Би хөнгөн атлетикийн Багануурын шигшээ багийн тамирчин байсан. Мөн сагсан бөмбөгөөр хичээллэж мини лигт ордог байсан. Авто осолд орж өндөр зэрэглэлийн бэлтгэл хийх боломжгүй болсон. Ер нь сагсан бөмбөгт их сонирхолтой. Сэтгэл судлалаар сурдаг болохоор магадгүй спортын сэтгэл судлаач болох боломж олдвол хамгийн түрүүнд сагсчдын сэтгэл судлаач болно гэж боддог.      Одоогоор бол сагс их үздэг болчихоод байгаа. Монголын үндэсний супер долоо хоногийн сондгой өдрүүдэд спортын төв ордонд явагддаг. Ер нь ямар ч чухал ажил байсан хойш тавиад сагс үзэхийг илүүд үздэг.

-ХИСОХ-г дөрвөн жил удирдлаа. Энэ хугацаанд хийсэн хамгийн том ажил, шинэчлэлт нь юу байв?
   - ХИСОХ нь нэгдүгээрт, систем бүтцийн хувьд сургууль, оюутан, оюутны холбоо гэсэн гурвалсан ойлголтыг нэгтгэх шинэчлэлийг хийхийг оролдсон. Оюутнууд бидэнд хандаж түүнийг нь оюутны холбоо сургуульд дамжуулдаг болсон гэсэн үг. Ийм цикл байж байж эндээс хамгийн гол нь мэргэжилдээ шилдэг боловсон хүчинг гаргах нь хамгийн гол зорилго байдаг. Оюутны холбоог эсэргүүцлийн байгууллага эсвэл мөнгө хийдэг байгууллага гэдэг ойлголтоос илүүтэйгээр бид хамтдаа илүү өндөр түвшинд өөрчлөлтийг хийж чадах байгууллага болгохыг зорьж ажилласан. Мөн миний хийж амжаагүй ажлууд бий. Оюутныг үнэлэх журам дээр 3,5-с дээш голчтой гурав болон дөрвөн семестр суралцсан оюутнуудад төлбөрийн 5-10 хувийг буцаан олгох. Спорт, урлагаар сургуулийн нэрийг гаргаж улс тив дэлхийд амжилт гаргасан бол түүнийг нь харгалзан урамшуулал олгох. Мөн сургуулийн хүндэт самбар бий болгох журмыг боловсруулсан. Ирэх дөрвөн сард төлөөлөн удирдах зөвлөлийн хурлаар энэ журам баталгаажвал миний хийсэн хамгийн том ажил  болох байх.

   -Танийг хөтлөгч, мэтгэлцэгч мөн илтгэгч гэдгийг мэднэ. Ер нь ярианы чадвараа хэрхэн хөгжүүлэв?
     - Дунд сургуульд байхдаа хоёр жил дараалаад өглөө таван цагт босоод бүх юм аа цэгцэлчихээд 30 минутаас нэг цагийн хооронд ном уншдаг байсан. Тэр номнууд миний суурь мэдлэг болж өгсөн. Суурь мэдлэгтэй болсон учраас өөрийн мэдэж байгаа зүйлээ бусдад зөв илэрхийлэхийг эрэлхийлсэн. Ер нь өөрийн мэдэх зүйлээ бусдад зөв илэрхийлж чадвал тэр нь ажил хэрэг болох өндөр магадлалтай. Хүн болгонд маш олон шинэлэг санаанууд байдаг. Тэрийгээ зөв илэрхийлж чадвал ажил болох уу эсвэл хогийн сав руу орох уу гэдэг нь шийдэгдэнэ. Үүгээр дамжуулаад Б.Ү.С гэх илтгэх урлаг, парламентын мэтгэлцээний клубыг байгуулж, хоёр жил тэргүүнээр нь ажиллаж байна. Манай клуб нийслэлийн томоохон клубуудын нэгт явдаг. Ер нь дэлхийд хэлгүй хүн ерөнхийлөгч болсон түүх байхгүй. Хүмүүсийн ойлголцох хамгийн гол зүйл бол хэл яриа юм.
   
-Энэ хавар сургуулиа төгсөнө. Төгсөөд үргэлжлүүлээд сурах уу эсвэл мэргэжлээрээ ажиллах уу?
    - Мэргэжлээрээ ажиллана гэж бодож байгаа. Багануурын хүүхэд хөгжлийн төв эсвэл сургуулиудаар ажиллана. Хилийн цэрэг эрэгтэй хүн сэтгэл зүйчээр авах сонирхолтой байдаг юм билээ. Гурав эсвэл таван жилээр гэрээ хийгээд явдаг. Тэр газраас надтай ирж уулзсан. Хотод ажиллах уу, хилийн цэрэгт ажиллах уу эсвэл Багануурт ажиллах уу гэсэн сонголтоо хийгээд байж байна.
     
-ХИС-ийн 35 жилийн ойн тоглолтоор Марко Пологийн дүр бүтээсэн нилээн чадварлаг жүжиглэж харагдсан. Драмын дугуйланд сурч байсан юм уу?
    - Драмын дугуйланд явж байгаагүй. Цэцэрлэгт байхдаа цэцэрлэгийнхээ дугуйланд явдаг байсан. Жүжиглэх сонирхол бол байсан. Дунд сургуульд байхдаа “Дэвжээ” тэмцээнд ангиараа амжилттай оролцсон. 35 жилийн ойгоор сургуулийн зохион байгуулалтын комисст орсон. Хөтөлбөр болоод хөтлөгчийн үгэн дээр хамт ажиллаж байх үед  Марко Пологийн  дүрд тоглох боломж олдсон. Ойн тоглолтонд 168 хүүхэд 40 гаруй зохион байгуулагчтай сар гаруй бэлдсэний хөдөлмөр дээр бий болсон. ХИС нь урлагийн сургууль биш ч гэсэн урлагийн сургуулиас дутахгүй үйл ажиллагааг зохион байгуулсан.

 -Амьдралдаа баримталдаг зарчим болоод хэлэх дуртай үг.
    - Ямар нэг зүйлийг хийх болбол тэрийгээ хамгийн сайнаараа хийе гэдэг зарчмыг баримталдаг. Харин хэлэх дуртай үг гэвэл хүн болгон үнэ цэнэтэй тиймээс хүн болгоныг хайрлах хэрэгтэй.

-Тантай таарах үед байнга инээсэн явж харагддаг. Ууртай байхыг чинь ер харж байсангүй. Магадгүй мэргэжилтэй чинь холбоотой юм болов уу?
   - Би өөрөө их тайван хүн. Ихэвчлэн инээгээд явж байдаг. Ер нь сайхан юм бодож явдаг. Гудамжинд явах үе бол хүний сул цаг гэж боддог. Тэр цагаарааа сайхан зүйл бодож хийх гэж байгаа ажлаа яаж амжилттай болгох вэ гэдэг талаас нь бодоод явахаар өөрийн эрхгүй инээмсэглэл төрдөг.
  
- Төгсөх ангийн оюутны хувьд шинээр элсэн суралцаж буй оюутнууддаа ямар зөвлөмж өгөх вэ?
   - Нэгдүгээр курсд орж байгаа хүүхдүүд ихэвчлэн мэргэжил сонголт болоод сургуулийн талаар мэдээлэл бага байдаг. Тийм учраас нэгдүгээр курсын оюутнуудыг чиглүүлэх сургалтыг сүүлийн хоёр жилд хийсэн. Анх орж ирээд эхний багшийн лекцээр ч юм уу эсвэл ангийнхан, найз нөхөд, гэр бүлийн хэлж байгаагаар мэргэжлээ төсөөлдөг мэргэжил нь төсөөллөөс зөрөх тийм тохиолдол бий. Ер нь нэг зүйлийг тууштай хийдэг хүмүүс амжилтанд хүрдэггүй. Харин амжилтанд хүрсэн хүмүүс нэг зүйлийг тууштай хийхээс гадна өөр өөр аргаар хийдэг. Тэгэхээр мэргэжлийнхээ өөр өөр талыг олж харвал мэргэжил бүхэн гоё шүү дээ. Мэргэжлийнхээ сайхан талыг олж хараад тэр талаа бариад явбал аяндаа мэдлэг эзэмшихийн хэрээр үр дүн анализ хийх чадвар нэмэгдээд ирэхээр гайгүй болно. Оюутан болж байгаа нэг, хоёрдугаар ангийн оюутнууд заримдаа хандив өргөгчид шиг байдаг. Би тэгж дууддаг юм. Тэгэхээр чи хандив өргөгч биш төлбөрөө төлж байгаа учраас үйлчилгээгээ авах ёстой. Мөн үйлчилгээ авахын тулд өөрөө хичээх хэрэгтэй шүү.

- Оюутны холбооны өмнөх дарга нар оюутнуудын төлөө бус мөнгөний төлөө ажилладаг байсан гэх яриа байдаг. Таны хувьд ажиллах хугацаандаа өөрийгөө хэр сайн ажилласан мөн хэр сайн удирдагч байсан гэж бодож байна?
     - Өмнөх дарга нартай хамт байгаагүй болохоор дам ярианд хариулмааргүй байна. Миний хувьд бүх зүйлийг байж болох хамгийн сайнаар хийе гэсэн бодлоор асуудалд хандаж, аль чадахаараа хийдэг байсан. Хэр сайн удирдагч байсныг минь сургууль, оюутан, оюутны холбооны хамтран ажиллаж байсан найзууд, дүү нар минь хэлэх байх. Энэ дашрамд оюутныхаа төлөө ажиллах үнэ цэнэтэй үйлсэд хамтран ажиллаж байсан бүхий л хүмүүстээ баярлалаа гэж хэлмээр байна. Оюутны холбоо бол бусдад туслах хүсэл эрмэлзлэлтэй оюутнуудын нэгдэл юм шүү.   


Сэтгүүл зүйн II анги П.Досмаа

Гэрэл зураг авахын тулд Монгол орноо тойрсон оюутан

Сэтгүүл зүйн IV курсын оюутан Пүрэвцогтын Маш-эрдэнийг уншигч тантай танилцуулж байна.

-Юуны түрүүнд мэргэжлээ хэрхэн сонгосон тухайгаа яриач ?
-Би жүжигчин эсвэл хөтлөгч болно гэж боддог байлаа. Тэгээд сонирхлынхоо дагуу  сэтгүүлчийн ангийг сонгосон.

-Таныг зураг дарах сонирхолтойг мэднэ. Зураг дараад хальсанд буулгасны дараа юу нь сайхан санагддаг вэ ?
-Гэрэл зураг сонирхоод зургаан жил болж байна. Анх камертай утас гарахад зураг дарж үзсэн. Тэр үед дүрсийг дэлгэцэн дээр жижигрүүлсэн хэлбэрээр харахад маш сонирхолтой санагдаж эхэлсэн. Тэгээд л сонины гэрэл зургийн хичээл дээр онол, практикаа хослуулан их зүйлийг сурч чадвараа дээшлүүлсэн.

-Гэрэл зургийн цуглуулга тань хэр их байдаг вэ ? Үзэсгэлэн гаргаж байсан уу ?
-Цуглуулганд маань чанартай гайгүй санагддаг, хамгийн гол нь би өөрөө голдоггүй 300 гаруй зураг байгаа. Би үзэсгэлэн гаргана гэж боддоггүй, сонирхолгүй. Тэр байтугай дарсан зургаа олны өмнө дэлгэж facebook групп, өөрийн нүүр номондоо ч оруулах сонирхолгүй. Учир нь тухайн зургийг ямар орчинд, юу бодож, ямар мэдрэмжээр авсныг хэн ч бүрэн ойлгодоггүй. Миний дарсан зургийг надаас өөр хэн ч бүрэн гүйцэт ойлгохгүй шүү дээ. Би чинь өөрөө өөртөө зориулж л зураг авдаг хүн л дээ.(инээв)

-Фотогоо ихэвчлэн хаашаа явж авдаг вэ ?
-Байгалийн үзэсгэлэнт газрууд руу бол зорьж очиж зургаа дарна. Эхлээд Улаанбаатар хотын ойр орчмоо дуусгах хэрэгтэй гэж бодсон. Зорилгодоо ч хүрсэн. Нэгдүгээр курсд байхдаа гэрэл зураг сонирхдог ангийнхаа найз А.Билгүүнтэй одооноос мөнгөө цуглуулж байгаад Монгол орноо тойрон фото аялал хийе гэж ярилцсан. Тэр үеэс оюутны тэтгэлгийн мөнгөө хурааж хажуугаар нь зураг дарж мөнгө олон данс руугаа хийсээр байгаад өнгөрсөн зун дансаа шалгатал хоёр сая гаруй төгрөг болсон байсан. Тэгээд аппаратаа цэнэглээд л аялалдаа гарсан даа. Одоогоор 16 аймгаар аяласан. Ялангуяа Өмнөговь руу аялалаа үргэлжлүүлэхээр төлөвлөж байгаа.


-Нэг өдөрт зураг дарахад хэдий хэр мөнгө олдог вэ?
-Том үйл ажиллагаа баяр ёслолд очиж зураг дарвал өдөртөө 200 мянган төгрөг олно. Харин доод тал нь л 60 мянга орчим байдаг .

-Олон аймгуудаар аялахад танд ямар сэтгэгдэл төрсөн бэ?
-Аймаг бүрийн хөгжил ер нь ижил түвшинд санагдсан. Хальсанд буулгачих содон байшин барилга бараг байгаагүй. Харин байгалийн өвөрмөц тогтоц, үзэсгэлэнт газруудын хувьд үнэхээр гайхалтай. Аялалын турш нутаг усны онцлогыг харуулсан сонин содон гэж харагдах бүхий л зүйлсийг дурандаа буулган авсаар ирсэн.

-Фото аялалын туршид тохиолдсон хөгжилтэй явдлуудаас ярьвал?
-Ховд аймгаас гараад Хяргас нуур орох замд машин маань элсэнд дунд саатсан. Тэгээд зам дагуух хөдөөний айлд гурав хоног ус авч, түлээ түлшийг нь бэлдэж өгч хоноглосон. Зарим үед замын хүмүүст зориулан хоол хийхэд нь хүртэл туслаж байлаа. Үнэгүй хоол идэж замынхаа мөнгийг хэмнэх гэж шүү дээ.

-Хамгийн сүүлд хийсэн аялалынхаа талаар сонирхуулна уу ?
-Энэ хоёрдугаар сард Хэнтий явж Бурхан Халдун уулнаа гарсан. Тэр үед  хасах  38 хэмийн хүйтэнтэй цасаар шуурсан өдөр байсан.  Энэ үеийг дурандаа буулгах зорилгоор оргилд нь гарч хэдэн зураг дарчихаад буусан.

-Хамгийн их дурсамж өгүүлсэн зургийнхаа талаар яриач?
-Манай эмээгийн хөдөө байдаг байшингийн зураг. Тэр байшин баригдаад их олон жил болсон учир нураах болж би яаран очиж амжиж зургийг нь дарж байсан юм.

-Та хамт олноороо Алтан Үзэг  улсын наадмаас гран при шагналыг хүртсэн. Энэ тухайгаа ярихгүй юу?
-Судалгааны ажлаар эхлээд хоёр сар гаруй хугацаанд хийсэн. Сурч мэдсэн зүйл ч их байна. Туршлага маань бага багаар нэмэгдсээр л байгаа. Бид оюутнуудын сайн мэдэх Түргэн хооллолт сэдвийг сонгож авсан. Улсын наадмын хүчтэй өрсөлдөөн дундаас гран при шагналыг  авснаас  хойш видео хийх сонирхол нэмэгдэж одоо нэвтрүүлгүүд дээр ажиллаж байгаа.


  -Оюутан насны мартагдашгүй дурсамжаасаа хуваалцахгүй юу ?
-Гуравдугаар курсдээ экологийн хичээл дээр судалгаа хийж нийтлэл нэвтрүүлэг хийх  зорилгоор ангиараа багштайгаа Замын-Үүд, Эрээн явсан. Вагонд бид хөгжилтэй байж цөлжилтийн талаар судалгаа хийж, богино хэмжээний нэвтрүүлэг бэлтгэн Эрээн хотын уртаас урт зээлээр баахан явсан. Энэ үе л их дурсамжтай сайхан байсан.

Сэтгүүл зүйн II анги С.Цэрэндэжид                                                                                    


ХИС-ийн оюутнууд мэргэжлийн гадаад хэлний мэдлэгтэй төгсдөг

ХИС-ийн оюутнууд мэргэжлийн гадаад хэлний мэдлэгтэй төгсдөг
\Хөдөлмөрийн зах зээл дээр ажил олгогчид  сүүлийн жилүүдэд гадаад хэлний өндөр мэдлэгтэй боловсон хүчнийг хайж байна\


ХИС-ийн Элсэлтийн комиссын дарга доктор, профессор С.Эрдэнэтуултай ярилцлаа. 

Онлайн бүртгэл хэзээ эхлэх вэ?
     ХИС 2016-2017 оны хичээлийн жилд өмнөх жилүүдтэй адил элсэгчдээ эхлээд онлайнаар бүртгэнэ.Урьдчилсан байдлаар тавдугаар сарын 10-ны өдрөөс бүртгэлээ эхэлнэ гэж төлөвлөн ажиллаж байна. ЭЕШ-ын дүн 10-нд гараагүй байх учраас зарим хүүхдүүд гайхаж магадгүй. Гэхдээ шалгалтын дүн гараагүй байгаа үед ч гэсэн манайд элсэх сонирхолтой хүүхдүүдийг бид бааздаа бүртгээд авчихна гэсэн үг. Боловсролын үнэлгээний төвөөс онооны жагсаалт гарангуут манайд бүртгүүлсэн хүүхдүүд оноогоороо жагсаад баазад маань орно гэсэн үг. Тэндээс бид элсэгчдээ квотынхаа дагуу сонгож авна.
     
 - Энэ жилийн босго оноо хэд байх вэ?
  -БСШУЯ-аас гаргасан журмын дагуу их, дээд сургуульд элсэгчид бүх л мэргэжлийн чиглэлээр 400 онооноос дээш байна. Манай сургууль энэ журмыг баримтална. Гэхдээ 400 оноо авсан учраас ХИС-д орох юм байна гэж ойлгож болохгүй. Ийм оноотой хүүхдүүд манай сургуульд бүртгүүлэх эрх нь нээгдэж байгаа гэсэн үг. Тухайн хүүхэд өөрийнхөө сонирхсон бүлгийн хэддүгээрт жагсаж байна, түүнээсээ хамаарч бүлгийнхээ жагсаалтаар хуваариа сонгоно. Элсэх гэж байгаа чиглэл нь хэр өрсөлдөөнтэй бүлэг байхаас мөн хамаарна.
     
  -Энэ жилийн элсэлтийн онцлог нь юу байх бол?
   -Манай сургууль мэргэжлийн гадаад хэлний сургалтаараа бусад сургуулиудаас давуу. Тиймээс мэргэжлийн өндөр чанартай сургалтаас гадна мэргэжлийн англи хэлтэй төгсөгчдийг зах зээлд бэлтгэн гаргахад бидний зорилго оршиж байна. Манайх Бизнесийн удирдлагын тэнхимтэй. Хүний нөөцийн менежментийн ангийн оюутнууд маань жил бүр хөдөлмөрийн зах зээл ямар онцлогтой байна, ажил олгогчид ямар хүмүүсийг эрж хайж байна гэсэн судалгааг хийдэг. Уг судалгаанаас харвал хөдөлмөрийн зах зээл дээр ажил олгогчид  сүүлийн жилүүдэд гадаад хэлний өндөр мэдлэгтэй боловсон хүчнийг хайж байна.

Хуучин бол гадаад хэлний өндөр мэдлэгтэй хүн ажилд авна гэдэг байсан бол одоо тийм байхаа больсон байна. Англи болон хятад, англи болон солонгос гэх зэрэг хос хэл шаардаж байгаа. Англи хэл гэхэд л ярианы хэлнээс гадна бичгийн хэлийг сайн эзэмшсэн байх ёстой гэх мэт шаардлагыг тавьжээ. Зарим томоохон байгууллагууд нь TOEFL, IELTS албан ёсны оноонууд шаардаж байгаа. Энэ нь хөдөлмөрийн зах зээлд хэлний чадварыг үнэлэх үнэлэмж асар их нэмэгдэж байна гэсэн үг. Тиймээс ихэнхи мэргэжлийн чиглэлүүдийн дагалдах буюу хоёр дахь шалгалт нь гадаад хэл байгаа. Англи, орос хэлний аль нэгийг нь сонгож өгсөн байх шаардлагыг тавьж байгаа.

- Элсэлтийн талаарх мэдээллийг хаанаас авах боломжтой вэ?
  Манай сайт болон элсэлтийн албан ёсны Facebook хуудсаар бүртгэл хийх, суралцах эрхийн бичиг тараах, бүртгэлээ хэрхэн баталгаажуулах вэ гэсэн нарийн мэдээллүүдийг авах боломжтой. Онлайн бүртгэл www.elselt-his.mn гэсэн вэб сайтаар явагдана. Бүртгэлийн сайт руу орохоор бакалаврын, магистрын, докторын гэсэн тус тусдаа дэд цэсүүд үүссэн байгаа. Тэндээс бакалаврын бүртгэлийг сонгож  бүртгүүлнэ.  

ЭЕШ-ын бэлтгэлийг сургууль дээрээ хичээллүүлэх гэж байгаа гэж сонслоо. Энэ талаар тодорхой мэдээлэл өгнө үү?
Манай сургууль анх Орос хэлний дээд сургууль, дараа нь Гадаад хэлний дээд сургууль болж өргөжсөн түүхтэй. Өөрөөр хэлбэл гадаад хэлний сургууль байсан учраас хэлний сургалт үнэхээр сайтай.  Энэ туршлага дээрээ тулгуурлаад энэ хавраас эхлэн дөрөвдүгээр сарын 25-наас гурван долоо хоногийн хугацаатай, нийт 45 цагийн англи хэл болон математикийн чиглэлээр ЭЕШ-ын бэлтгэл сургалтыг сургууль дээрээ хичээллүүлэх гэж байна. Хичээл заах багш нар маань өмнө нь ЭЕШ-ын материалыг бэлтгэх багт ажиллаж байсан туршлагатай.

Та бүхэн сурагчдыг мэргэжил сонгоход нь хэрхэн туслаж байгаа вэ?
Бид мэргэжлээ хэрхэн сонгох, ЭЕШ-даа яаж бэлдэх зэрэг мэргэжлийн ерөнхий чиг баримжаа олгох зорилгоор ЕБС-ийн төгсөх ангийн хүүхдүүдтэй уулзаж байгаа. Гэхдээ бүх сургуулиудаар орно гэсэн үг биш. Манайх жил бүр тодорхой  сургуулиудын хүүхдүүдтэй уулзана гэсэн үндсэн төлөвлөгөөний дагуу уулзалт хийж байгаа.  Сургуулийн маркетингийн үйл ажиллагаа хариуцсан баг ажиллахаас гадна III, IV курсынхэн мэргэжил сурталчлах өдөрлөгийг жил бүр хийж хэвшсэн. Өдөрлөгүүд ЕБС-даар голдуу хийгдэж байна. Оюутнууд өөр өөрсдийн мэргэжлийн дагуу тухайн чиглэлээр мэргэших сонирхолтой хүүхдүүд суралцаж байгаа тэр сургууль руу очиж мэргэжил сурталчлах өдөрлөгийг аян хэлбэрээр зохион байгуулж байна. Манайхыг сонирхсон хүүхдүүд тэндээс тодорхой хэмжээний мэдээлэл авах боломжтой.
  
-Орон нутгийн хүүхдүүд хэрхэн бүртгүүлэх вэ?
    - Орон нутгийн элсэлтийг Монголын их, дээд сургуулиудын консерциумаар зохион байгуулна. Үнэхээр манайд орох сонирхолтой, орон нутагт нь хуваарь очдоггүй гэх мэт ямар нэг асуудалтай байгаа хүүхдүүд давхар хотынхоо жагсаалт руу ороод бүртгүүлэх боломжтой.

-Энэ жилийн элсэлтэд өөрчлөлт гарсан уу?
-Ер нь дийлэнх мэргэжлүүд I, II шалгалт гээд хоёр шалгалттай, тэр шалгалтуудынхаа босго оноог давсан тохиолдолд манайд орж ирэх эрх нь нээгддэг. Энэ жилийн хувьд ганц нэг мэргэжлүүд дээр багахан ялгаа гарч байгаа. Оюутан I шалгалтаа бүлэг шалгалтуудаас сонгох боломжтой байгаа. Жишээ нь, Экологи, хүрээлэн буй орчны чиглэлээр манайд элсэх гэж байгаа бол I шалгалт нь биологи, хими, физик гээд байгалийн ухааны чиглэлийн шалгалтуудаас аль нэг нь манай босгыг давсан байхад орох эрх нь нээгдэж байна гэсэн үг. Хуучин бол заавал биологи байна эсвэл заавал газар зүй байна гээд заагаад өгчихдөг байсан. Тодорхой хэд хэдэн шалгалтуудаас аль нэгийг нь өгсөн байхад хангалттай гэж ойлгож болно.

 -Хүмүүнлэгт элсэж байгаа хүүхдүүдэд ямар давуу тал, боломжууд нээгдэх вэ?
-Манайх олон улсын түвшинд эрэмблэгддэг эрэмбээ ахиулах ойрын хугацааны зорилготой ажиллаж байна. Тиймээс аль болох олон улсын стандартад нийцсэн, олон улсын түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн сургалтанд шилжих бэлтгэлүүд хийгдэж байгаа. Гадны их сургуулиудтай хамтарсан хөтөлбөрүүд нэлээд хийгдэж байна. Өнгөрсөн жилээс эхлэн манай сургууль БНСУ-ын Радио, телевизийн их сургуультай “2+2” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. Компьютер, график дизайны чиглэлээр ХИС-д элсэн орсон оюутан уг хөтөлбөрт хамрагдан Солонгост хоёр жил, ХИС-д хоёр жил сурч хос дипломтой төгсөх боломжтой.

Мөн “3+1 гэх хөтөлбөр бол нэлээн хэдэн жилийн өмнөөс эхэлсэн. Японы Акитагийн Олон Улсын Их сургууль, Шигагийн их сургууль гэсэн хоёр сургуультай оюутан солилцоо хийж байна. Акитагийн их сургуультай 10 гаруй жил оюутан солилцоо хийсэн. Хоёр сургууль хоорондоо хөнгөлөлттэй нөхцлөөр оюутан солилцоно гэсэн гэрээтэй боловч манайхаас л оюутан явдаг, Японоос оюутан ирж чаддаггүй байсан. Мэдээж Акитагийн олон улсын их сургууль маань өөрөө глобал сургууль. Дэлхийн 200 гаруй их сургуультай хамтын ажиллагаатай. Тэнд суралцаж буй оюутан суралцах хугацаандаа заавал аль нэг гадны их сургуульд нэг жил суралцсан байх ёстой байдаг. Нөгөө хүүхдүүдийн маань хийж байгаа сонголтууд нь голдуу Европын эсвэл Америкийн их сургууль болчихоод байсан. Харин энэ жилээс манайх япон оюутан хүлээж авч эхэлсэн. Одоо Бизнесийн тэнхимд Адачи Мики гэдэг япон  оюутан бий. Нэг жил суралцсан. Ирэх зургаадугаар сард буцна. Тэгэхээр оюутан солилцоо маань нэлээн өргөжиж байна.

Саяхан Японы Ивате их сургуультай хамтран ажиллахаар боллоо. Тэгэхээр Ивате их сургууль руу Компьютерийн график дизайн, Программ хангамжийн ангийн хүүхдүүд хамрагдах боломжтой. Мөн саяхан манай сургууль их, дээд сургуулиудын нилээн том консерциумд элссэн. Япон, Солонгос, ОХУ, Казакстан гэх мэт хэд хэдэн орны их сургууль хоорондоо нийлээд консерциум байгуулсан. Монгол талаас ганцхан ХИС элссэн байгаа. Өөрөөр хэлбэл тэр консерциумд гишүүнээр элссэн сургуулиуд хоорондоо хөнгөлөлттэй нөхцлөөр оюутан, багш нараа солилцох үйл ажиллагаа хийгдэнэ. Тиймээс шинэ элсэгчдэд төрөл бүрийн боломжууд гарч байна гэж ойлгож болно. Мэргэжлийн гадаад хэл эзэмшүүлэх зорилготой учраас I, II курсдээ англи хэлний хичээлээ үзээд III, IV курсдээ мэргэжлийн зарим хичээлүүдээ англиар үзэх боломжтой. Англи хэлээр сургалт явагдаад эхлэхээр оюутнуудын маань бодит чадвар нь сайжраад эхэлдэг.

Сэтгүүл зүйн II анги П.Досмаа


Бүгдийг амжуулагч

Завгүй хүн бүр ихийг амжуулдаг гэлцдэг. Багш нар нь Англи, орос хэлний багшийн IV ангийн оюутан Доржийн Одбаярыг тийм оюутан хэмээн нэрлэлээ. Нийгмийн хөгжилд бидний оролцоо эрдэм шинжилгээний бага хуралд Тэрбээр Хэл соёлын сургуулийн салбартаа тэргүүлжээ. Тэрээр Дадлага хийж байхдаа хүүхдийн сурах идэвхи буурч байгааг мэдсэн. Үүнээс улбаалаад Хүүхдийн сурч, боловсрол эзэмшихэд гэр бүлийн байдал нөлөөлөх ньгэсэн сэдвээр судалгааны ажил бичсэн. Судалгааны үр дүнд гэр хороололд амьдардаг хүүхдүүдэд илүү гэр бүлийн хүчирхийлэл, зөрчлийн асуудлууд их байдаг, бас сурч боловсроход нь олон бэрхшээлүүд тулгардаг болохыг гаргаж ирсэн юм. Үүнийгээ өргөжүүлэн магистрын ажил болгох төлөвлөгөөтэй байна гэлээ. Энэ жил манай сургууль IV ангийн 3.0-оос дээш голчтой оюутанд магистрийн ангид давхар суралцах боломж олгосон. Тэдний нэг бол Д.Одбаяр юм.

Тэрээр багаасаа даам тоглож өссөн, зав л гарвал даам тоглох дуртай. Одоо дэд мастер цолтой. Даам хүнийг сэтгэлийг тайван байлгаж, тайтгаруулдаг оюуны спорт гэж Д.Одбаяр боддог. Тэрбээр 2005-2011 оны СХД-ийн даамны АШТ-ний I байр, 2009 оны “Хас” банкны нэрэмжит даамны УАШТ-ний II байр, мөн оны 100 буудалт даамны УАШТ-ний III байр, 2010 оны Даамны УАШТ-ний III байр, мөн ХИС-ийн Даамны АШТ-ний I,III байр, Шатрын АШТ-ээс I байранд орж байсан бахархам амжилттай аж.

Түүнийг тэнхмийн багш нар нь хичээлдээ сайн, идэвхитэй оюутан гэж магтацгаасан. Д.Одбаяр I курсээсээ иргэний нийгмийн байгууллагад сайн дураараа ажиллаж  эхэлжээ. Хүний эрх, эрх чөлөө, нийгмийн шудрага ёс, жендерийн тэгш байдлын талаар хүмүүст ойлголт өгөх зорилгоор НҮБ-ын хөгжлийн хөтөлбөрийн дэмжлэгтэй 2012 онд “DemoCracy” ТББ-ыг бусадтайгаа хамтран байгуулсан. Удирдах зөвлөлийн гишүүнээр ажилладаг. 18-35 насны ямар ч хүнд манай үүд хаалга нь нээлттэй байдаг  “DemoCracy” залуучуудад сургалт зохион байгуулах, тэр дундаа алслагдсан аймаг, дүүргийнхэнд хүрч ажиллахыг зорьдог. Энэ хүрээнд Налайх, Багануур дүүрэг мөн Баян-Өлгий, Дорнод аймагт сургалт зохион байгуулжээ. Түүнчлэн DemoCracy.mn DemoCracy page хуудсыг ажиллуулдаг. Ганцхан танхимд суугаад хэлэцүүлэг өрнүүлэх биш онлайн орчинд санал бодлоо хуваалцахыг хүссэн хэн бүхнийг оролцуулан долоо хоногт нэг удаа 21-23 цаг хүртэл хэлэлцүүлэг хийдэг. Ер нь энэ байгууллагаасаа бусадтай хамтран ажиллах, нэгнийгээ хүндэтгэх бүхий л чадваруудыг сурч авсан даа гэж тэрээр сэтэл хангалуун өгүүллээ.


Д.Одбаярын хувьд багш бол хамгийн сайхан мэргэжил. Анги ахих тусам мэргэжилдээ улам дурлаж байгаа түүнд ирээдүй үр хойчдоо өөрийн мэдлэгийг хуваалцан, боловсролтой хүн болгоно гэдэг бахархууштай зүйл.  

Сэтгүүл зүйн II анги С.Цэрэндэжид

Б.Батсүрэн : Би багш хүнийг хатуу биш зарчимч байх ёстой гэж боддог

ХИС-ийн Герман хэлний багш Б.Батсүрэн Герман, орос хэлний багш, орчуулагчийн ангийг төгсөөд 1999 оноос сургуульдаа багшилж байна. Анх 1992 онд сургуульдаа оюутан болж ирээд энэ сургуультайгаа хувь заяагаа холбосон тэрээр  багшийн ажилдаа хайртай. Түүнтэй хичээлийн дараа ярилцсанаа толилуулж байна.

-Мэргэжлээ хэрхэн сонгосон тухайгаа ярьж өгөхгүй юу?
-Мэргэжлээ сонгосон маань аз бас тохиолдол байсан гэж хэлж болно. Би орос хэлний багш болохыг мөрөөдөж байлаа. Харин тэр жил анх удаа манай аймагт Герман, орос хэлний багшийн хуваарь ирж байлаа. Их зөв сонголт хийсэн гэж боддог шүү.

-Оюутан цагийн дурсамж гэдэг үгийг сонсоход танд хамгийн түрүүнд юу бодогдож байна?
- Тэр үеийн оюутнууд хичээл огт тасалдаггүй байсансан. Өвлийн амралт эхэлж нэгдүгээр сарын сүүлээр би хөдөө гэртээ оччихсон байлаа. Манай нутгаас хот руу долоо хоногт ганц удаа шуудангийн машин явдаг. Бүтэн сайн өдөр шуудангийн унаанд суух гэтэл машин нь дүүрчихсэн гэдэг байгаа. Тэгээд надад олдсон унаа нь “Зил-130” машин. Хөвөнтэй дээлтэй, эсгий гуталтай машины ачаан дээр сууж, шөнийн гурван цагт хотод орж ирж билээ. Тэр өглөө би хичээлээ таслалгүй сургуульдаа ирсэндээ их баярласан. Бидний үед сургууль, оюутны байр, номын сан гэсэн л гурвалжин замтай. Миний үеийнхний оюутан нас тэгж л өнгөрсөн.

-Тэр үед оюутнууд хичээлээ тасалдаггүй байсан бол бидний үеийнхэнд хичээл таслах энгийн үзэгдэл болжээ.  
эгэнт л энэ мэргэжлийг өөрөө сонгож амьдралынхаа хамгийн чухал дөрвөн жилийн зориулж байгаа бол сурсан шиг сурах хэрэгтэй гэсэн зорилготой байсан. Нөгөө талаас одоогийнх шиг олон сатаарах зүйл бага байсан. Шинэ үеийн залуусын цаг зарцуулах, хүч хөдөлмөрөө зориулах зүйлс нь илүү олон болсных байх.

-Танд ямар үед оюутнуудаараа бахархах сэтгэл төрдөг вэ?
-Оюутнууд маань олон улсын олимпиадад түрүүлэх, томоохон тэтгэлэгт хөтөлбөрт хамрагдахыг харах  үед сэтгэл хөдөлдөг. Бидний дөрвөн жил суулгаж, усалсан ургамал цэцэг болон дэлгэрэх мөчийг харахад үнэхээр чин сэтгэлээсээ бахархдаг.

-Манай сургууль жил бүр л өргөжин тэлж байна. Хамгийн сэтгэлд дотно дурсамжтай анги танхим танд байдаг уу?
-Оюутан байхдаа багшлах дадлагын үеэрээ нэгдүгээр байрны 106, 107 ангиудад хичээл тарсны дараа ганцаараа үлдчихээд яг оюутнуудад хичээл зааж байгаа юм шиг самбар дээр хичээлээ бичиж, өөрөө өөртэйгөө чангаар ярьж сургуулилт хийдэг байсан. Одоо тэр ангиудад хичээл заах болгонд дурсамж минь орж ирдэг.

Германд мэргэжил дээшлүүлсэн талаараа ярихгүй юу?
1992 онд  ХИС-д Германы эрдмийн солилцооны алба нээгдэж, энэ байгууллагаас залуу эрдэмтэн судлаачдад тэтгэлэг олгож, магистр, докторын сургалтад Герман улсын их, дээд сургуульд суралцах боломж анх удаа олгосон. Би 2003 онд энэ тэтгэлгийг аваад ХБНГУ-ийн Кастел хотод магистрт суралцсан. Дараа нь 2011 онд Эрдмийн солилцооны албаны хүрээнд докторт суралцах тэтгэлгийг олж авсан.

Герман, Монгол оюутнуудын ялгаа ямар байдаг вэ ?
Нэлээд их. Бид энд байнга ангийнхантайгаа хамтран суралцдаг бол тэнд ямар ч анги гэж байхгүй. Учир нь оюутны мэдлэгийн түвшин ямар ч хэмжээнд байсан өөрөө бүх хичээлээ сонгож, тэр хөтөлбөрийнхөө дагуу суралцдаг. Хоцорсон бол өөрөө хариуцлага хүлээнэ. Ер нь бол нилээд бие даасан бүх зүйл нь заасан журамтай, тогтсон хэв маягтай байдаг. Анх сургуульдаа бүртгүүлэхэд л та төгсөхдөө ийм зүйлсийг сурч мэдсэн байх ёстой гэдгийг хэлдэг.

-Та оюутнууддаа хөдөлмөрч байгаарай гэж хэлдэг үү ?
Хэлдэг. Герман оюутнууд сурья гээд сургуульд элссэн л бол зорилгодоо хүрэхийн тулд маш их хөдөлмөрлөдөг. Манай оюутнуудад сурч мэдье гэсэн хүсэл эрмэлзэл байдаг болов ч залхуу. Энд саад болж байгаа олон зүйлс байна. Сургалтын явцад ч мэдрэгддэг. Оюутнууддаа хөдөлмөрч бай, хичээнгүй бай, тууштай тэмц,  герман оюутнууд нэг биш хоёр гурван хэлийг заавал суралцаж байна гэж жишээ болгон хэлдэг.
Хичээлээс гадуур бие даах арга хэмжээнүүдийг өөрсдөө явуулж байна. Өөрсдөө идэвхитэй байж чаддаг. Тэнд олон улсын маш олон оюутнууд нэг дор суралцдаг ч гэсэн тэднийг нэгтгэж байгаа зүйл нь хичээл номондоо шамдан суралцья гэсэн хүсэл эрмэлзлэл.

Та Германд ажиллаж үлдэх боломж байсан уу ?
Би олон хэлний судалгаа, Герман хэлний заах арга зүйчээр ажиллах боломж байсан. Гэвч гэр бүл минь Монголд байдаг болохоор тэнд үлдээгүй ээ.

Германчууд их цаг барьдаг хүмүүс. Та очоод хэр өөрчлөгдсөн бэ ?
Энэ их гоё асуулт байна. Би яг үнэнийг хэлэхэд бүрэн өөрчлөгдсөн гэж хэлж чадахгүй.Энэ их олон зүйлтэй холбоотой юм билээ. Германд миний амьдардаг газраас сургууль хүртэл нэг автобусаар явдаг. Бүх юм тогтсон хэв маягтай. Манайд төлөвлөх боломж бараг байдаггүй. Байнга явган явдаг бол цагаа төлөвлөж болох байх.

Таныг олон дүүтэй гэж сонссон. Дүү нараа хэрхэн хүмүүжүүлсэн талаар яриач?
Аав маань намайг дунд сургуульд байхад бурхан болсон. Харин ээж их сургуульд ордог жил өнгөрсөн. Ингээд би ээж, эгч, аавын  үүргийг давхар гүйцэтгэх болсон юм. Хамгийн бага дүү маань нэгдүгээр ангид орж байсан. Хоёр дүүгээ хөдөө үлдээгээд гурван дүүгээ хотод авчран амьдралын гарааг эхлүүлж байлаа. Миний доод талын дүү нэг насны зөрүүтэй болохоор бага дүүгээ аваад гэртээ үлдсэн. Тэр үед орон байр асуудалтай,ер нь 1996 он маш хэцүү үе байсан юм. Өнөөдөр эргээд харахад бүхнийг итгэл, тэвчээр хамгийн гол нь ухаанаар туулан өдий зэрэгтэй сайхан амьдарч байна. Цаг хугацааны туршид даваад л гарсан. Одоо манай дүү нар бүгд тусдаа гарчихсан бие даасан амьдралтай болсон. Бас их олон бүл дүү нартай болсон. Сая цагаан сараар бөөнөөрөө цуглахад 23-лаа болсон байна билээ.

Дүү нартаа юу захиж сургаж хүмүүжүүлдэг вэ?
Ээж аав хоёр маань хуулийн хүмүүс байсан. Гэр бүл дотроо бид нарыг эрэмбэ дараатай, зарчимч болгож хүмүүжүүлсэн. Нэг насны зөрүүтэй байсан ч дүү маань намайг та гэж дууддаг. Гэрийн ажлыг бүгд хувааж хийдэг. Хичээл хийхэд хүртэл ширээгээ булаацалдахгүй ээлж ээлжээрээ хийдэг байсан. Ер нь эцэг эхийнхээ хэлж захиж байснаар дүү нараа хүмүүжүүлсэн. Хүний хэрэг бүтвэл өөрийн хэрэг бүтнэ гэж ээж маань дандаа хэлдэг байлаа. Тэр хүмүүжил л бид нарыг сайн сайхан явуулж байгаа юм. Хамгийн гол нь нэг нэгнээ хүндлэхэд сургасан. Дүү нар маань миний үгэнд ордоггүй байсан бол хэцүү шүү дээ.

Та хэр чанга багш вэ?
Хатуу ч биш бас зөөлөн ч биш. Ер нь бол тэнцүүлээд л явахыг хичээдэг. Надад хүнийг хайрлах ухаан заяасан. Хүний зовлон бэрхшээл, ямарваа нэг асуудлыг ойлгох ухаан байгаа гэж боддог. Үүнийг амьдрал дээр чамгүй хэрэглээд ид шидийг нь үзчихсээн.

Багш хүн ер нь ямар байх хэрэгтэй гэж боддог вэ?
Багш хүн мэдээж мэдлэг боловсролтой, мөн амьдралыг өөрийнхөөрөө ойлгож, бие даан амьдралаа авч явахад бэлдэж байгаа хүмүүстэй харьцаж байгаа гэдэг утгаараа хүнийг ойлгодог, зөв харьцдаг, энэрэнгүй нинжин сэтгэлтэй байх ёстой. Бас зөв хүмүүжилтэй, өөрийн гэсэн соёлтой байх ёстой. Би ааштай гээд аашаа хүмүүст гаргаад байж болохгүй. Би багш хүнийг хатуу биш зарчимч байх ёстой гэж боддог.
Багш хүний хэлсэн урмын үг оюутнуудад амьдралынх нь урам зоригийг сэргээж байдаг. Би мотивац гэдэг үгийг би урам гэсэн утгаар хүлээж авдаг. Багш  оюутнууддаа урам өгдөг байх хэрэгтэй. Чадахгүй байсан ч оролдоод байх хэрэгтэй, сайн уншиж байна, сайжрах юм байна, яг  герман хүн шиг дуудлага чамаас гарна гээд хэлэхэд тэр үгэнд маш их урамшиж сурах хүсэл төрдөг.

Хэл сурч байгаа хүмүүс хэрхэн яаж сайжруулах хэрэгтэй вэ?
Гадаад хэл сурч байгаа хүмүүс хэлээ сайжруулах их олон арга байна. Гол нь хэлэндээ дурлах хэрэгтэй. Төвөгшөөж болохгүй. Их зүтгэл гаргах хэрэгтэй. Нэг хэлээд аманд орж ирэхгүй, нэг хэлээд аманд эвлэхгүй бол сайн давтах. Сурч байгаа зүйлдээ их сэтгэл  гарга. Ичих хэрэггүй. Анхнаасаа хүн бүгдийг мэдэхгүй шүү дээ

Та багш хүний хувьд өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлдэг вэ ?
Судалж байгаа чиглэлээрээ ном зохиол их уншина. Судалгааны сэтгүүл захиалж авдаг. Германд мэргэжил дээшлүүлэхэд жилдээ 200 еврогийн ном сурах бичиг захиалах эрх дагалдсан. Энэ эрхээ харин маш сайн эдэлж байгаа шүү. Одоо зургаадугаар сард мэргэжлийнхээ чиглэлээр хоёр долоо хоног тэтгэлгээр сурах эрхээ авчихаад байж байна.

Таниас хобби сонирхол гэхэд мэргэжлийн ном зохиолоо унших гэж байсан. Та өөрийгөө ажлаасаа түр холдуулвал юу хийдэг вэ?
Би дуу сонсох дуртай бас дунд сургуульд байхдаа ятга хөгжим тоглодог байсан. Хааяа ятгаа тоглох юмсан гэж боддог шүү. Заримдаа ятгын концерт үзэхээр өөрийн эрхгүй өвдгөн дээр хуруунууд маань хөдөлдөг. Бас гитар тоглож дуу дуулах дуртай.

Та өөрийгөө одоогийн оюутан гэж төсөөлбөл...
Би чинь одоо ч өөрийгөө оюутан гэж боддог. Сурч л байгаа. Яг одоогийн бакалаврын оюутан гэж төсөөлбөл би өөр олон зүйл сурна. Нийгэм, сэтгэл судлалаас сурах зүйл их  байна.

Багш болсон дурсамжаасаа хуваалцвал?
Хүүхдүүдийн урд гараад л хичээл заахад их гоё. Ашиглаж байсан гарын авлага хэрэглэгдэхүүн маань оюутан байхдаа цуглуулсан материалууд байсан. Их л зүрх сэтгэлээсээ хандана. Шөнө зүүдэндээ хүртэл яриад хичээлээ заадаг байлаа. Бүх хүүхдийн тоогоор шөнөжингөө суугаад гар бичмэлээр тест бэлдэнэ. Маш их бичдэг байсан. Даалгавар дасгал гээд бүгдийг нь бүх хүүхдийн тоогоор гараараа бичдэг байсан.


Сэтгүүл зүйн III анги Б.Уранзаяа