a

a

"Алтан Үзэг" наадам

Оюутны сэтгүүл зүйн шилдэг бүтээл шалгаруулах улсын наадам.

"Алтан Үзэг" оюутны клуб

Сэтгүүл зүйн ангийн оюутнуудын бүтээлийг манай хуудсаас уншаарай.

Бизнесийн сэтгүүл зүй

Бизнесийн, эдийн засгийн сэтгүүл зүйн шинэ чиг хандлагыг бид судалж байна.

Онлайн сэтгүүл зүй

Цахим орчинд бидэнтэй үргэлж хамт байгаарай.

Мультмедиа

Мэдээллийг дуу, дүрс, текст бүхий л хэлбэрээр хүргэнэ.

Sunday, May 7, 2017

Б.Хишигтогтох: Оюутан өөрийнхөө төлөө өөрөө л хариуцлага хүлээнэ

Хариуцлагаа бүрэн ухамсарладаг болсон цагт л сая өөрийгөө насанд хүрсэн гэж бодох хэрэгтэй гэсэн үг бий. Манай сургуульд сурах үүргээ гүйцэтгэдэггүй, хариуцлагагүй оюутны орон зай үгүй болсон талаар ХИС-ийн Сургалт судалгааны хөгжил, аудит үйлчилгээний албаны дарга Б.Хишигтогтох хэлэв.Түүнтэй хийсэн ярилцлагыг хүргэе.

Ганцаарчилсан төлөвлөгөө ямар зорилготой хийгдэж байгаа вэ?
Сонгох сургалтанд шилжих үйл явцыг эрчимжүүлэх, шаардлагатай эрх зүйн орчин, нөхцлийг бүрдүүлэх зорилтын хүрээнд 2016-2017 оны хичээлийн жилийн намрын улиралд ХИС-ийн бүх оюутан ганцаарчилсан төлөвлөгөөгөө хийлээ. Сургуулийн захирлын тушаалаар батлагдсан “Оюутан ганцаарчилсан төлөвлөгөө зохиох, хичээл сонголтын үйл ажиллагааг зохицуулах түр журам” сургуулийн сайтад тавигдсан байгаа. “Оюутан өөрийн суралцах хичээлийн жил, улиралд судлах хөтөлбөрийн жагсаалтыг зөвлөх багшийн удирдлага дор урьдчилан нарийвчлан тооцон гаргахыг оюутны ганцаарчилсан төлөвлөгөө  гэнэ” хэмээн энэхүү журамд заасан байгаа. Ганцаарчилсан төлөвлөгөө нь оюутны суралцах хугацаан дахь  сургалтын төлөвлөлтийг харуулсан үндсэн баримт бичиг юм.  Жишээ нь, оюутан  4 жилээр сурах уу, 5 жилээр  сурах уу гэдгээ төлөвлөнө. Мөн тухайн оюутан санхүүгийн боломжоо тооцоолон  улиралд  хэдэн кредит үзэх,  мөн хичээлээ орой эсвэл өдрийн цагаар судлахаа шийднэ. Оюутан ганцаарчилсан төлөвлөгөөндөө өөрийнхөө сонголтоо чөлөөтэй тусгах боломжтой. Тухайлбал, өөрийнхөө мэргэжлийн сургалтын төлөвлөгөөн дэх хичээлүүдээс гадна бусад мэргэжлийн хичээлээс татаад үзэж болно.
Төлөвлөгөөндөө өөрчлөлт оруулахыг хүсвэл хэнд хандах вэ?
Оюутан ганцаарчилсан төлөвлөгөөгөө өөрчлөх, засвар оруулах тохиолдолд харъяалагдах тэнхимд бичгээр хүсэлт гаргана. Тэнхим хүсэлтийг ажлын 5 хоногт багтаан шийдвэрлэнэ. Тэнхим төлөвлөгөөний өөрчлөлтийг зөвшөөрсөн тохиолдолд сургалтын албанд мэдэгдэж,  сургалтын алба засвар хийх эрхийг ажлын 2 хоногийн хугацаатай нээнэ. Жишээлбэл, тухайн  улиралд хангалтгүй сурсан, эсвэл дүнгээ дээшлүүлэхийг хүсч байгаа, нэмж хичээл судлах сонирхолтой, төлөвлөгөө, хичээл сонголт зөрсөн зэрэг тохиолдолд оюутан ганцаарчилсан төлөвлөгөөгөө өөрчлөх шаардлагатай. Дээр нь нэмж хэлэхэд идэвхтэй суралцаж буй оюутан төлөвлөгөөний өөрчлөлтөө хаврын ба намрын улирлын хичээл дууссанаас хойш 2 долоо хоногт багтаан хийж, зөвлөх багшаар баталгаажуулан хэвлэж, сургалтын менежерт хураалган, архивт хадгалуулна.
Сургалтын төлбөрийг хичээл сонголттой холбосон байгаа шүү дээ. Энэ талаар?
Сургалтын төлбөрөө сургуулийн данс руу шилжүүлэхдээ баримт дээр өөрийн регистрийн дугаараа зөв бичсэн тохиолдолд тухайн оюутны хичээл сонголт автоматаар нээгдэнэ. Заавал төлбөр төлсөн баримтаа сургууль дээр авчран баталгаажуулах  шаардлагагүй. Өөрийн вэбээс төлбөр хийгдсэн эсэхийг хянах боломжтой байгаа. Энэ үйлчилгээ нь оюутны цаг завыг хэмнэхээс гадна манай албаны ажлыг маш их хөнгөвчилж байна. Энэ хичээлийн жилээс  оюутнууд нууц үгээ мартсан, оюутны вэбдээ орж үзээгүй, нэвтэрч чадахгүй байна гэдэг асуудал бараг гарахаа больсон.
Голч нь хүрэлцэхгүй оюутнуудад мэдэгдэл хүргүүлж, хасах хүртэл арга хэмжээг авсан.
Энэ талаарх мэдээллийг оюутны веб, сургуулийн фэйсбүүк хуудсааар дамжуулан өгсөн тул оюутнууд танилцсан байхаа. “Оюутны мэдлэг чадварыг үнэлэх журам”-д оюутны тухайн улирлын үнэлгээний голч дүн 0,7-оос доош  оюутныг тухайн улиралд хангалтгүй суралцсан гэж үздэг. Хангалтгүй суралцсан оюутны нэрсийг “Анхааруулах хуудас”-нд бичнэ. Гурван удаа анхааруулах хуудсанд бичигдсэн бол сургуулиас хасах хүртэл арга хэмжээ авна гэж заасан байдаг. Энэхүү журмыг үндэслэн захирлын тушаалаар зарим оюутны нэр анхааруулах хуудсанд бичигдсэн ба эдгээр оюутнуудад Сургалтын албанаас мэдэгдэх хуудас хүргүүлсэн. Харин амжилттай суралцсан оюутнууд захирлын нэрэмжит хуудсанд бичигдсэн.
Оюутнуудтай холбоотой ямар дүрэм журам байдаг вэ?
Оюутны хувьд  “ХИС-ийн дүрэм”,  “Бакалаврын сургалтын журам”, “Оюутны мэдлэг чадварыг үнэлэх журам” “Оюутны ёс зүйн дүрэм”,  “Бакалаврын төгсөлтийн ажил боловсруулах, хамгаалуулах журам”, “Зайны сургалтын журам”, “Сургалтын төлбөр тооцоо хийх журам“ зэрэг дүрэм журмууд байгаа. Оюутнууд дүрэм, журмуудыг сайтар уншиж, танилцах хэрэгтэй байна. Дүрэм журам гэдэг чинь манай сургуульд хамааралтай бүх хүнд үйлчлэн, бидний эрх, үүргийг тодорхойлохоос гадна тулгарах эрсдлийг бууруулж байдаг. “ХИС-ийн дүрэм”-д оюутан нь сургуулийн дотоод журмыг хүндэтгэн сахих, багшаас өгсөн үүрэг даалгаврыг биелүүлэх, сургалтандаа бүрэн оролцох, сургалтын төлбөрөө хугацаанд нь төлөх  зэрэг  үүрэгтэй гэж  заасан байгаа. Тухайлбал, төлбөрөө төлөөд хичээл сонголтоо хийчихсэн хэрнээ хичээлдээ ерөөсөө суугаагүй хүүхдүүд хасагдаж байна. Манай журманд захирлын тушаалаар чөлөө авалгүйгээр нэг сараас дээш хугацаагаар сураггүй алга болсон оюутныг захирлын тушаалаар хасна гэж заасан байгаа. Хэрвээ тэр оюутан дүрэм журмаа мэддэг байсан бол чөлөө аваад хасагдахгүй байж болох байсан. 
Оюутнуудыг ажиглахад өөрөө уншиж судлахын оронд бэлэнчилж нэгнээсээ, эсвэл багш нараасаа л асууж харагдах юм. “Насанд хүрсэн хүмүүс байна даа. Өөрсдийнхөө төлөө хариуцлагатай байх хэрэгтэй” гэж хэлж байсан багшийн үг санаанд орж байна.  
Манай сургуульд хариуцлагатай, зорилготой, хүсэл эрмэлзэл, тэмүүлэлтэй, биеэ даах чадвартай,  сайн суралцдаг шилдэг оюутнууд олон байгаа. Бас сурах үүргээ хангалтгүй биелүүлдэг, бие даах чадвар сул оюутнууд ч бий. Тэдний тухайд үүрэг, хариуцлагаа ухамсарлах л хэрэгтэй байна. Хичээлийн улирал дуусаж байхад би мөнгөө төллөө, хичээлдээ сууя гээд хүрээд ирж байна. Сургууль гэдэг чинь тодорхой дүрэм журамтай байгууллага. Дүрэм, журманд заасны дагуу л байх ёстой. Бүх хүн түүнийг биелүүлэх ёстой шүү дээ. Оюутан өөрийнхөө төлөө өөрөө л хариуцлага хүлээнэ. Нэг оюутны хариуцлагагүй байдлаас болж ажлын байран дээр маш их бухимдал үүсдэг. Оюутнуудаа дүрэм, журмаа биелүүлдэг, хариуцлага хүлээх чадвартай, цаг сайн баримталдаг байгаасай гэж хүсэж байна. 
Оюутан гэлтгүй бүгдээрээ хариуцлагатай байж, дүрэм журмаа баримталбал хаа хаанаа ажил төрөл саадгүй урагшлахыг хүн бүхэн ухамсарлаасай.
Тийм ээ. Ганцаарчилсан төлөвлөгөөнд тусгасан хичээлээ судална гэж төлөвлөсөн боловч түүнийгээ сонгохгүй орхичихсон тохиолдол маш их гарч байна. Үүний улмаас дөрвөн жилээр төгсөх байсан хүүхэд 4,5-5 жилээр төгсөхөөр болох жишээтэй. Ийм байдалд хүрэхгүйн тулд дээр хэлсэнчлэн сургуулийнхаа дүрэм, журамтай сайтар танилцаж, түүнийг нарийн чанд баримталдаг болох, оюутны вебэд байгаа мэдээллүүдийг цаг тухайд нь уншдаг байх, сургуулийн фэйсбүүк хуудсанд оруулж буй мэдээлэлтэй сайтар танилцаж байх шаардлагатай байна. Сонголтод бүрэн шилжсэнээр оюутнууд кредит нөхөлт хэлбэрээр хичээлээ судлахаа больсон. Заавал тухайн хичээлийг дараа жил нь дахин судлах шаардлагатай. Хэрвээ хаврын улиралд ордог  хичээлд хангалтгүй сурсан бол дараагийн хаварт л тухайн хичээлийг судлах боломжтой гэсэн үг юм. Сайн суралцвал хугацаанаас өмнө төгсөх ч боломж байгаа. Өөрийн хариуцлагагүй байдлаас болж цаг хугацаа, санхүүгээрээ хохирно гэсэн үг.
Багш нар оюутнууддаа зөвлөгөө өгдөг цагтай болсон. Энэ тухай дэлгэрүүлж ярихгүй юу?
Багш нарын хувьд зөвлөгөө өгдөг цаг гэж байгаа. Тэнхим тэнхимд ийм цагийн хуваарь бий. Тухайлбал, Олон улсын харилцаа, нийгэм судлалын тэнхимийн багш нарын зөвлөгөө өгөх хуваарь тэнхимийн үүдэнд байгааг оюутнууд маань мэдэх байх. Ирэх хичээлийн жилээс бүх багш нар оюутнуудад зөвлөгөө өгөх цагийн хуваарийг гарган мөрдөнө. Хуучин бол координатор багш гэж байлаа. Тэр багш тухайн хөтөлбөрийн бүх оюутныг хариуцдаг байсан бол ганцаарчилсан төлөвлөгөө хийх болсонтой холбоотойгоор бүх багш зөвлөх багш болсон гэж ойлгож болно. Зөвлөх багш оюутанд ганцаарчилсан төлөвлөгөө  хэрхэн хийх талаар зөвлөгөө өгөх, төлөвлөгөө хийн баталгаажуулах, зохих засвар өөрчлөлтийг оруулах, хичээл сонголтоо хийхэд нь дэмжлэг үзүүлэх зэрэг үүрэгтэй. 
Сэтгүүлч-Орчуулагч II анги О.Хандмаа

Гадаад магистрантын нэг өдөр

Манай сургуульд 36 гадаад оюутан суралцдаг. Тэд хэрхэн суралцдагийг сурвалжлахаар энэхүү дугаартаа Өвөрмонгол орны Алшаа аймгаас ирж ХИС-ийн Сэтгүүл зүйн магистрант Э.Болормааг онцлов.  Тэрээр  Хөх хотын Монгол сургууль, Өвөр монголын их сургуульд тус тус дүүргэжээ.

9:00 Э.Болормаа хичээлээсээ гаднаАлибабацахим захиалгын грүппийг өөрийн найзтай хамтран хөтөлдөг бөгөөд өглөө бүр захиалагчдынхаа асуусан асуултанд хариулж, захиалсан бараагаа олж, дамжуулдаг хариуцлагатай ажилтай.
Хамаатнууд нь ар Монголд байдаг болохоор бусад гадаад оюутнуудтай харьцуулахад хамаагүй хурдан хөлөө олсон.
10:00 Үдээс өмнө тэрээр Баянзүрх дүүргийн Үйлдвэрчний хотхонд байх гэрээсээ гараад хүүхдүүдэд хятад хэлний цагийн багш хийдэг айл руугаа явна. Анх өвөөгөөрөө кирилл үсэг заалгуулж өөрийн сонирхлоор кирилл үсгийг төвөггүй сурсан нэгэн. Одоо бол оюутнуудын дипломны ажил хятад хэлнээс монгол хэл рүү, монгол кирилл үсэгнээс хятад ханз руу хөрвүүлэхээс гадна хааяа аман орчуулга ч хийдэг.
 Давхар олон ажил амжуулдаг учраас энэ удаад арай хөнгөнөөр нь гурав, долдугаар ангийн хоёр бяцхан шавьтай болжээ.Хэлсэн үгийг нь сайн хүлээж авдаг хоёр хөөрхөн сурагчаасаа үргэлж урам авдаг тэрээр энэ ажилдаа сэтгэл хангалуун.
12:00 Өдөр дахиад л захиалгынхаа бараагаа вагоноос хүлээн авч, бараа захиалсан эздэд нь хүлээлгэн өгнө. Өдөр дунд Алибаба захиалгын сайтынхаа хүрээг нэмэх зорилготойгоор дахин нэг 120 мянган дагагчтай сайт ажиллуулах гээд амрах цаг өөртөө гаргах нь багасчээ.
13.00 Э.Болормаа Сэтгүүл зүйн тэнхимийг зорино. Сургуулиа сонгохдоо илүү чөлөөтэй бас гадаад оюутан цөөн байдаг зэргийг харгалзан үзжээ. Хятадын их сургуулийн багш нартай харьцуулахад монгол багш нар оюутнуудтайгаа маш чөлөөтэйгээс гадна хүн бүртээ тулж ажилладаг нь түүнд таалагддаг.
17:00 Үдээс хойш ажил жаахан шингэрдэг болохоор англи хэлээ давтана. Цаашлаад Франц, Япон хэл суръя гэсэн төлөвлөгөө бий.
18:00  Цаг гарвал хамаатнууд дээрээ очих дуртай. 1938 оны хэлмэгдлийн үеэр Баян-Өлгий, Говь -Алтай аймгаас хүмүүс урд зүгт дүрвэсэн байдгийн нэг хэсэг нь тэднийх ажээ. 1940 оны эхэн үеэр Өвөрмонголын иргэн болсон  тэдний гэр бүлийн ихэнх хамаатнууд нь өдгөө Улаанбаатар хотноо аж төрдөг аж.
20:00 Орой гэртээ хариад хувийнхаа ажлыг амжуулахаас гадна найз нөхөддөө зав гаргана. Найзуудтайгаа хий дэмий зүйлийн тухай ярихаас илүүтэйгээр Монгол залуучуудын юунд илүү хайнга хандаж байгаа талаар гээд олон зүйлд санал бодлоо солилцох дуртай.
Тэрээр Монгол залуус Монголоороо байна гэхээсээ илүүтэйгээр дэлхий ертөнц юу болж байна, энэ жил дэлхийн юу илүү моод болж байна гээд дэлхийн өөр соёл руу тэмүүлэх гээд байдаг. Залуучууд түүхээ сайн мэддэггүй. Ойрын зуун жилийн түүхийг л ярихад гайхаж хүлээн авдаг. Үүнд их эмзэглэдэг. Бид л соёл уламжлалаа авч үлдэхгүй бол мартагдаж, үр хүүхдүүддээ хэлж сургамжлахгүй бол мэдэхгүй өнгөрөх нь гэж дандаа бодож явдаг. Энэ сайхан Монгол оронд суучихаад өөрийн гэсэн зүйл ээ нандигнадаггүй. Найзуудтайгаа танилцаж эхэлсэн цагаасаа эхлээд л ар, өвөр монгол хоорондоо зөв ойлголттой байгаасай гэх үүднээс дандаа хэлж, өөрөө ч сайн төлөөлөл болохын тулд биеэрээ харуулахыг хичээдэг ажээ.

22:00 Дуусаж дундардаггүй ажил энэ цагт л цэгцэрдэг хэлж болно. Аль  дунд сургуульд байхаасаа л хатуу дэглэмтэй сургуульд ширүүн өрсөлдөөн дунд тэмцэлдэж өссөн тэрээр шөнөжин нойргүй хонох ч энүүхэнд байдаг тул ийм амьдралын хэмнэлдээ дассан ажээ.
Сэтгүүл зүй  II анги Б.Уянга

Ерөнхийлөгчийн тэтгэлэгт оюутан

Герман хэлний багш, орчуулагчийн 4-р ангийн оюутан Б. Отгонжаргал магистрантурт давхар суралцдаг.

Давхар суралцах хэцүү байх. Хэрхэн цаг заваа зохицуулдаг вэ?
Тухайн өдрийнхөө хийх даалгавар, амжуулах ажлаа  төлөвлөн бичдэг. Өөртөө дадал  болгох зүйлсээ ч тэмдэглэлийн дэвтэр дээрээ томоор бичдэг. “Хэрвээ чи даалгавраа хийгээгүй бол унтах эрх байхгүй”, “Хэцүү байна уу? Хэцүү байвал магадгүй чи зөв замаар явж байгаа бололтой” гэх зэргээр өөртөө урам зориг, тэвчээр, хатуужил өгөх үгсийг өөртөө зориулж бичих нь надад их тус болдог.
Суралцах хугацаандаа ямар амжилтууд гаргаж байсан бэ?
Нэгдүгээр ангидаа герман хэлнийхээ сууриа  сайн тавина гэдэг зорилготойгоор ихэнх цагаа хэлээ сурахад зарцуулсан. Хоёрдугаар курсдээ тэтгэлгүүдийг судалж эхлээд дараа жилээс нь тэтгэлэг авч эхэлсэн. Анх тэтгэлэгт хөтөлбөрт материалаа өгөөд “Зориг сан”-ийн тэтгэлэгт тэнцсэн ч Голомт банкных өндөр шалгууртай байсан учраас өөрийгөө соримоор санагдаад оролцож, зорилгодоо хүрсэн. Энэ жил ерөнхийлөгчийн тэтгэлэг авсан.
Мэргэжилтэйгээ холбоотой тэмцээн уралдаанд орж байсан уу?
Жил бүр Гёте институтээс зохион байгуулдаг “Сайн байна уу, Герман?” тэмцээнд ангийнхаа охинтой хоёр жил дараалан орж. хоёр удаа дэд байранд орж байсан. Энэ жил дахиад оролцох гэж байгаа.
Орчинд нь хэлийг сурах илүү үр дүнтэй шүү дээ. Герман явах төлөвлөгөө байгаа юу?
Германы эрдмийн солилцооны албанаас  тэтгэлэг авсан. Дөрвөн долоо хоногийн хугацаатай Герман улсад аялангаа хэлний сургалтанд  суух эрхтэй. Энэ жил гурав дахь удаагаа ороод тэнцсэн. Намар явахаар төлөвлөсөн байгаа.
Эрдэм шинжилгээний хуралд оролцож байсан уу?
Сургуулиас зохион байгуулдаг оюутны эрдэм шинжилгээний хуралд өнгөрсөн жил оролцоод салбар сургуульдаа гуравдугаар байрт орж байсан. Энэ жил дахин гуравдугаар байрт орсон.
Хичээлээс өөрөөр өөрийгөө хэрхэн жөгжүүлэхийг зорьдог вэ?
Ямар ч хамаагүй ажлыг хийж сурахыг хүсдэг. Хамгийн анх есдүгээр ангиа төгсөх зунаа ахынхаа барилгын компанид нягтлан бодогч хийж байсан бас бэлэг дурсгалын дэлгүүрт худалдагч хийж байсан маань англи хэлний түвшин маань ахихад их нөлөөлж байсан. Өөр олон цагийн ажлууд хийж байсан даа.  Сурсан бүхэн эрдэм гэдэг шүү дээ.
Сэтгүүл зүйн II анги Б.Үенч

Буудлагын спортын аварга оюутан


•2005 онд Улаанбаатар хотын аварга шалгаруулах тэмцээний алтан медаль
•2008 онд Нийслэлийн спортын 10-р их наадмын Улаанбаатар хотын аварга шалгаруулах тэмцээний алтан медаль
•2008 онд улсын аварга шалгаруулах тэмцээний алтан медаль
•2012 онд Т. Цогбадрах асганы нэрэмжит буудлагын спортын тэмцээний мөнгөн медаль
•2013 оны Залуучуудын аварга шалгаруулах тэмцээний 4-р байр
•2014 оны “Макс” группийн нэрэмжит тэмцээний 1-р байр
•2014 оны Азийн аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медаль
•2014 оны Залуучуудын улсын аварга шалгаруулах тэмцээний хүрэл медаль
Батцэнгэлийн Туул ХИС-ийн Олон улсын харилцаа, орчуулагчийн 3-р курсэд суралцдаг. Бага наснаасаа эхлэн гадаад хэлийг судалсан нь ХИС-ийг сонгох гол шалтгаан болжээ.
Түүний эцэг эх спортын хүмүүс учир тэднийгээ дагаад Б.Туул ч мөн 2012 оноос эхлэн буудлагын спортоор хичээллэж эхэлсэн гэнэ. Тэрээр сурагч байхдаа сургуулийнхаа шилдэг нь болж “Таван онцын эзэн” алтан медаль, “Тэргүүний сурагч” алтан медаль зэрэг олон шагналуудыг хүртэж байсан юм. 
Тэрээр  “Буудлагын спортоор анхлан бэлтгэл хийж байхдаа шантрах үе цөөнгүй л гарсан. Багш маань бүтэн гурван сар шагайлга хийлгэж байсан. Юм өргөөд хөдөлгөөнгүй зогсоно гэсэн үг л дээ. Орхимоор санагдсан ч буудаад үзнэ гэж бодоод их тэвчээр гаргасан” гэв. Өдий хүртэл олон амжилт гаргасан нь тууштай байсны гавьяа байх. Буудлагын спортыг ихэнх хүмүүс биеийн хүчний ажил шаардахгүй гэж боддог ч олон цаг хөдөлгөөнгүй зогсох, сэтгэлийн хөдөлгөөнөө барьж сурах, нягт нямбай байх гээд олон чанарыг тамирчнаас шаарддаг.
Ямар ч спорт нь хүнийг төлөвшүүлж, бие, сэтгэлийн хат суулгадаг. Хэдий чинээ зүтгэнэ, тэр чинээгээрээ үр өгөөжөө өгдөг учир Б.Туул спортод их хайртай ажээ. Тамирчин хүний хувьд амжилт гаргасан үедээ омогшдог ч ялагдал хүлээх үе түүнээс ч их. Энэ бүгдэд сэтгэл эмзэглэж, хүндээр хүлээж авдаггүй гэнэ.
Буудлагын спортын тамирчин маань хоёрдугаар ангидаа Голомт банкны тэтгэлэгт оюутнаар шалгарчээ. 
Сэтгүүл зүйн II анги Б. Оргилмаа

Х. Талгат сургуульдаа ажиллах хүсэлтэй

Англи хэлний багш, орчуулагчийн гуравдугаар ангийн оюутан  Х. Талгаттай ярилцав.

Таны хувьд өөрийн мэргэжлээ хэрхэн сонгосон бэ?
Мэргэжлээ хэнээс ч хамааралгүйгээр өөрөө сонголтоо хийх хэрэгтэй гэж боддог. Учир нь би гурван жилээ хий дэмий алдсан. ШУТИС-ийн Өндөр хүчдэлийн цахилгааны инженерийн ангид гурван жил суралцаад орхиход гэр бүлийнхэн маань эсэргүүцэж байсан. Нэг жил үлдсэн байхад дэмий зүйл хийж амьдралаа үрлээ хэмээн зэмлэхэд өөрөө ч эргэлзэж бас айсан.  Сонголт хийхийнхээ өмнө өөрөөсөө асуух хэрэгтэй. Төгслөө гэхэд би энэ мэргэжлээрээ ажиллах уу? Ажиллалаа гэхэд өглөө бүр ажилдаа яаран очиж бүтээмжтэй байж, ажлаасаа таашаал авч чадах уу? Хэдийгээр энгийн сонсогдох ч хамгийн чухал зүйлс.
Манай сургуулийг олон хүмүүс хэлний мэргэжилтэнг сайн бэлтгэдэг гэж ярьдаг. Та энэ тал дээр ямар бодолтой байдаг вэ?
Хүмүүнлэгт орсон минь хамгийн зөв сонголтуудын нэг. Бусад их сургуулиудийн хэлний багш нар ихэвчлэн настай хүмүүс байдаг. Туршлагатай боловч заах арга барил нь таалагддаггүй. Америкчуудын өөрсдөө ч мэддэггүй нөгөө л дүрмүүдийг заасаар байдаг. Харин манай сургуулийн багш нар мэргэжилдээ их сайн.
Англи хэлнээс өөр ямар хэл мэдэх вэ?
Би орос, герман хэл мэднэ. Хүмүүс хэл сурах авъяас хэрэгтэй гэдэг. Би энэ тал дээр эсрэг бодолтой байдаг. Хэл сурах бол хөдөлмөр. Бас тэвчээр. Шантрахгүй байх нь чухал.
Өөр ямар чиглэлээр өөрийгөө хөгжүүлдэг вэ?
Багш нар маань дэмжсэний үр дүнд МҮОНТ- ийн “English Olympiad” нэвтрүүлгийг англи хэлээр хөтөлсөн. Энэ таван сараас дахиж хөтлөх төлөвлөгөөтэй байгаа.
Тэмцээн уралдаанд хэр их оролцдог вэ?
Өнгөрсөн жил МУИС-иас зохион байгуулдаг Монголын их, дээд  сургуулиудийн дундах Англи хэлний олимпиадад гуравдугаар байранд орсон. Бэлдээгүй орсон доо бага зэрэг харамссан. Харин энэ жилийн дөрөвдүгээр сарын найманд даага нэхээд нэгдүгээр байранд орсон.
Хэл сурах хамгийн үр дүнтэй арга бол тухайн орчинд нь очиж суралцах гэдэг. Төгсөөд зэргээ ахиулж суралцахаар төлөвлөсөн улс байгаа юу?
Мэдээж орчинд нь сурах хамгийн үр дүнтэй. Миний хувьд мэдлэгээс гадна бусдад заах ур чадварт давхар суралцах ёстой учраас Англид магистрийн зэргээ хамгаалах төлөвлөгөөтэй байгаа. Үүний дараа эх орондоо тэр тусмаа сургуульдаа ажиллах хүсэлтэй.
 Сэтгүүл зүйн II анги Б.Үенч

“Mongolian’s next top model”-ийн шилдэг оролцогч

Сэтгэл судлалын 2-р ангийн оюутан Ю.Балжидмаатай ярилцлаа.

Хэдэн жил загвар өмсч байна вэ?
Анх 14 наснаасаа загварын карьераа эхлүүлсэн гэж хэлж болно. Тэр үед анх агентлагт явах эрх авч байсан. Ер нь багаасаа л дизайнер болно гэдэн байсан. Энэ мэтчилэн нөлөөлсөөр байгаад л загвар үзүүлэх дуртай болсон доо.
Өмнө нь Сингапур, Хятад улсад загвар өмсч байсан. Ер нь багаасаа загвараар олон улсад ажиллахад танд хэр их өөрчлөлт гарсан бэ?
Би багаасаа өөрөө өөрийгөө бий болгочихсон гэж боддог. Яагаад гэхээр 14 настай жаахан охин ганцаараа агентлагт суралцахаар хотод ирж байлаа. Тэр үед манайх Өвөрхангай аймагт амьдардаг байсан юм. Хотод ирээд хамаатныдаа амьдарсан. Ер нь биеэ даах нөхцөл маань эртнээс бүрэлдсэн.  Тэр ч утгаараа олон улсад ажиллахаар явахад тийм ч хүндрэлтэй байгаагүй.
“Mongolia’s next top model” нэвтрүүлгээс хойш олон улсын агентлаг санал тавьсан уу?
Сая “Mongolia’s next top model” нэвтрүүлэгт орсноор загварын ертөнцийн хүсэл мөрөөдлөө илүү тодорхойлж чадсан. Тэмцээний дундуур Сингапурын “Look models” агентлагаас мэйл ирсэн. “Манай агентлаг хэзээд чамтай хамтарч ажиллахад бэлэн. Амарч дуусаад, Сингапурт ирээрэй. Хамтарч ажиллахад таатай байх болно” гэсэн.
Бага насныхаа талаар яриач?
Миний амьдралын хамгийн аз жаргалтай үе. Эрэгтэй хүүхдүүдтэй их нийлдэг байсан. Одоо дүүтэйгээ ярилцахаар “Та эршүүд байсан. Дандаа эрэгтэй хүүхдүүдтэй нийлдэг байсан. Би таныг дагаад тоглож явахдаа нэлээн их бэртэж гэмтдэг байсан” гэж их хэлдэг. Хүүхэд насандаа гар хөлөө гэмтээгээд үлдсэн сорив одоо ч бий шүү. Их хөдөлгөөнтэй хүүхэд байсан даа.
Сэтгэл судлаач мэргэжлийг яагаад сонгох болсон бэ?
Энэ салбарыг шинжлэх ухааны үүднээс судлаад үзэхээр их гоё. Дээр нь би хүнтэй ярилцах их дуртай. Хүнд хэцүү үед хүмүүстэй ярилцаад, ямар нэгэн гарц арга замыг олдог. Сэтгэл эмзэглүүлсэн хэцүү үед хүнтэй ярилцаж байж тайвширдаг. Эсвэл миний эргэн тойрны хүмүүст хэцүү зүйл тохиолдвол, ярилцаж тайвшруулдаг. Тэр утгаараа сэтгэл судлаач мэргэжлийг сонгоход нөлөөлсөн.    
Сэтгүүл зүйн II анги Т.Намуунцэцэг

Зүгээр л унш

Ном санал болгоё
Энэ удаагийн буланд Санхүүгийн удирдлагын багш Г. Амарбаясгалан уригдаж дараах номыг оюутнууддаа  санал болгож байна.
1. Милтон Фридманы
“ХУВЬ ЗАЯАГАА СОНГОХ  НЬ”
Милтон Фридманы “Хувь заяагаа сонгох нь” хэмээх номыг нэгдүгээрт санал болгож байна.  Милтон Фридман  энэхүү бүтээлээрээ эдийн засгийн харилцааны үндсэн механизмыг тайлбарлаж яагаад эдийн засаг жамаараа явах ёстой, эдийн засагт  төр оролцож яагаад болохгүй талаар их энгийн ойлгомжтой тайлбарласан юм.  Залуу хүн болгоныг уншаасай л гэж бодож явдаг юм.
2. Фёдор Михайлович Достоевский “СОЛИОТ”
Достоевский бол Достоевский. Өөр юу хэлэх билээ дээ. Зүгээр л унш.
3.  Айн Рэндийн
 “ЭХ СУРВАЛЖ”
Айн Рэндийн “Эх сурвалж” роман нь  философи, социологи, ёс зүй, гоо зүй, сэтгэл зүйн асуудлуудыг хөндсөн бүтээл. Хувь хүн өөрийгөө дээдлэх, өөрийнхөөрөө байх, үзэл бодол амьдралаа өөрөө бий болгох талаар өгүүлдэг гайхалтай бүтээл юм.
Сэтгүүл зүйн II анги Б.Уянга

Б.Санжаа: Оюутнуудаа бүтээлч болгоё гэсэн эрмэлзэлтэй ирсэн

Компьютерийн ухааны тэнхимийн багш Б.Санжаагийн ярилцлагыг та бүхэнд хүргэе.

Та аль сургуулийг төгссөн бэ?
МУИС-ийн  Физик электроникийн сургуулийг 2008 онд электроникийн инженер мэргэжлээр төгсөөд ХИС-д  арга зүйч багшаар ажиллаж эхэлсэн.
Солонгос  улсад магистрантурт суралцах болсон тухайгаа ярихгүй юу?
2012 онд Mокпо их сургуульд магистрын зэргээ хамгаалсан. Нэг өдөр Солонгост суралцуулахаар хүмүүс шалгаруулж авна гэсэн мэдээлэл санамсаргүй сонсоод жаахан эргэлзэж байгаад материалаа өгсөн. Дараа нь ярилцлагад орж, бас  тодорхой шалгууруудыг давж байж эрхээ олж авсан юм.
Солонгос, Монгол оюутны хооронд суралцах арга барилын ялгааг та багш хүнийхээ үүднээс юу гэж харж байв?
Нэлээн их ялгаа харагдаж байсан шүү. Солонгос оюутнууд бол маш их мэрийдэг, хөдөлмөрч. Нэг робот байна, эсвэл дрон байна гэхээсээ илүү түүний дотор талыг ухаж, яг ямар юмнаас бүтсэн, би үүгээр юу хийх боломжтой вэ гэдгийг ухаж ойлгохыг  хичээдэг. Монгол, Солонгос хүний хувьд төвшин адилхан боловч манайхан залхуу.
Солонгосын их сургуулийн давуу тал юу байв?
Манай хоёр улсын хувьд боловсролын системийн ялгаа нэг их байхгүй. Харин Солонгост гурван давхар номын сан, сургуулийн гаднах талбай, оюутны хотхон гээд сурах таатай орчин маш сайн.
Та тэтгэлгээр суралцсан уу?
Тэтгэлэг олгодог ITRC төсөлд хамрагддаг байсан. Сургалтын төлбөр оюутны амьдрах зардлыг төлнө. Энэхүү төсөлд хамрагдахад тодорхой хэмжээний шалгуур тавьдаг. Оюутан судалгааны бүтээл заавал хэвлүүлсэн байх ёстой. Сардаа нэг удаа тухайн сургуулийнхаа хамтарч ажилладаг Солонгосын дотоодын их сургуулиудад очиж илтгэл тавих ёстой. Энэ нь өөрийнхөө судалгааны ажлын явцыг танилцуулж, хэлэлцүүлэг хийж буй  буй нэг хэлбэр юм. Орой 24  цаг хүртэл хоолны цагаас бусад цагт  лаборатортаа суух ёстой.
Тус сургуулийн  гадаад оюутнуудад тавьдаг шаардлагуудаас дурдвал?
Mокпо их сургууль ихэвчлэн судалгааны ажил дээр төвлөрдөг. Судалгааны ажил хийх явцад оюутнуудаас бодит үр дүн их шаарддаг. Судалгааны ажлаа цалгардуулах, сурах чанараас шалтгаалаад  тэтгэлгийн мөнгийг хасна гэж гэрээ хийсэн. Мөн улиралдаа нэг  юм уу хоёр удаа  гадаадын эрдэм шинжилгээний хурал, индекстэй эрдэм шинжилгээний сэтгүүлд өгүүлэл  хэвлүүлсэн байх шаардлагатай байв. Энэ шаардлагуудыг хангавал урамшуулал цалин авдаг.
Таны хувьд хэдэн судалгааны ажил,  ямар ямар сэтгүүлүүд дээр  хэвлүүлж  байв?
Миний хувьд өнгө ялгах, объект илрүүлэх, нүүр таних гэсэн гурван төрөлд хийгдсэн судалгааны ажлаа Scopus, IEEE explore, Springer гэх мэт олон улсын индекстэй найман сэтгүүл, мөн 20 орчим жижиг сэтгүүлд  хэвлүүлсэн.
Судалгааны ажлыг их дэмждэг юм байна.
Гадаадад эрдэм шинжилгээний бүтээл болон өгүүлэл хэвлүүлэхэд бүрэн зардлыг нь даадаг. Илтгэл тавихаар гадагшаа явахад хоол, унаа, замын зардал, буудлын мөнгө гээд бүх л зардлыг цаанаас нь даана. Мөн эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлэх зардлыг ч багш өгдөг. Нэг ёсондоо тэр багш улсаас авсан төслийнхөө мөнгөөр дэмждэг байсан гэсэн үг.
Төсөл хаанаас хэрэгждэг вэ?
Солонгосын боловсролын байгууллагаас төсөл хэрэгжүүлдэг. Багш тодорхой шалгуур үзүүлэлтийг давж төсөл авдаг. Бидний хийсэн судалгаа  үр дүнгээ өгвөл тэр бүтээлийг улс нь бодит бүтээл болгодог.
Солонгост жил бүр болдог IT expoд би хоёр удаа оролцож байсан юм. Эхлээд сонсогч оюутан буюу дагалдагчаар, дараа нь өөрийнхөө бүтээлээр оролцсон. Тэнд Солонгосын их сургуулийн төгсөх ангийн оюутны хийсэн явдаг жижигхэн роботон дээр гар утас суурилуулаад гэр доторх орчны мэдээллийг авдаг бүтээл байсан. Орчны мэдээлэл гэдэг нь агаарын чийгшил, гэрийн дотоод  дулааны хэмжээ, үр хүүхэд байгаа бол хэрхэн нойрсож байгаа байдал гэх мэт мэдээлэл. Гурван сарын дараа  тэр системийг Самсунгийн албан ёсны эрхтэйгээр  хөгжүүлэх эрх нь олгогдсон байсан юм. Нэг ёсондоо зохиогчийн эрхтэй, оюуны өмчтэй болоод гараад ирж байгаа гэсэн үг. Тэр нь Самсунгаас 100 хувь тэтгэлэг авчихаж байгаа юм. Энэ бүтээл одоо худалдаанд гараад айлууд хэрэглэж байгаа. Судалгааны ажлыг дэмжинэ гэдэг маань ерөөсөө л энэ.
Солонгос, Монголын их сургуулийн багш нарын хооронд ялгаатай тал нь юу байна?
Багш нарын мэдлэгийн төвшин ойролцоо. Харин манай багш нарт чиглэсэн төсөл гэж бараг байдаггүй. Байсан ч ховор олддог. Монголд инженерийн салбарт гадаадынх шиг том төсөл орж ирдэггүй. Хэрвээ тийм төслүүд орж ирэх юм бол манай багш нар дутахгүй ээ. Манайх судалгааны ажлыг маш сайн дэмжих ёстой. Тэгж байж л мэдээлэл технологийн салбарт манай улс хөгжинө.
Очиж байгаа газрынхаа тухай анх ямархуу төсөөлөлтэй байсан бэ?
Эндээс очихдоо ямар ч төсөөлөлгүй очсон. Бид нар солонгос киногоор  төсөөлдөг. Анх  “Улаанбаатар шиг л юм байна шүү дээ” гэж бодогдсон. Харин соёлын хувьд их ялгаатай.  Анх очоод монгол хүний хээгүй зангаараа хүнтэй мэндлэхгүй толгой дохиод өнгөрдөг байлаа. Долоо хоногийн дараа удирдагч багш маань бидэнд Солонгосын соёлын талаар гурван цагийн турш лекц уншсан юм. Жил гаруйн дараа манай багш “Санжаа чи анх ирчихээд надтай мэндлэхгүй зөрж байсан. Ер нь та нар гадаад улс руу явах гэж байгаа бол эхлээд соёлыг нь судлах  хэрэгтэй” гэж зөвлөж байсан юм.
Ер нь гадаад оронд сурахын давуу тал нь юу вэ?
Илүү ихийг харна. Илүү ихийг сэтгэнэ. Илүү ихийг бодно. Илүү ихийг мөрөөднө. Харин очсон хойноо өөрийгөө дайчилдаг байх ёстой. Нүд нээгдэнэ. Хүний аливаа юмыг харах өнцөг өөрчлөгдөнө. Энд байхдаа өөрийнхөө мэргэжлийг энгийнээр харж байсан бол тэнд очоод өөрөөр харж, гүнзгий ойлгож эхэлсэн. Тэгээд дээрээс нь соёл, хүнтэй харьцах харьцаа маш их өөрчлөгддөг. Бас өөрсдөө тэр зовлонг нь амсаж байсан болохоор хүнийг их ойлгодог болчихдог. Мөн их хичээнгүй болчихдог. Тэгээд ч гадагшаа явж сурсан хүмүүсийн рейтинг ямар ч тохиолдолд  өндөр байдаг. Гадаадад яваад үзчихсэн, өөр оронд очоод  тэдний соёлоос суралцаж, мэдлэгээ ахиулж ирсэн гэдэг утгаараа л өндөр үнэлэгддэг байх.
Солонгосын Mокпо их сургуулиас  Хүмүүнлэгтээ хэрэгжүүлчих юмсан гэсэн зүйл харж байв уу?
Оюутнуудаа бүтээлч болгоё гэсэн эрмэлзэл төрсөн. Одоо суралцаж байгаа мэргэжлийнх нь утгыг ойлгуулж зах зээл дээр гараад манлайлах сайн мэргэжилтэн бэлтгэе гэсэн итгэл дүүрэн ирсэн. Үүнээсээ улбаалаад оюутнуудын судалгааны ажлуудыг төсөлд дөхүүлэх зорилгоор ажиллаж эхэлсэн. Дадлага ажлаа илүү үр дүнтэй болгохын тулд  дронуудыг хүүхдүүдтэй хамт угсарч,  тэдний сэтгэхүйг хөгжүүлэхийг зорьж байна. ШУТИС-ийн Холбоо мэдээллийн сургуульд  л ганцхан байдаг дрон хөгжүүлдэг  сургалтаас санаа аваад өнгөрсөн жилийн гуравдугаар курсынхантайгаа дрон хийж үзсэн. Манай оюутнуудын сурах хүслийг нь өдөөгөөд  өгвөл их үр дүнтэй сурах юм билээ. Залхуурахгүй, тууштай байж чадвал гадаад оюутнуудаас дутах юм байхгүй.
Таны хувьд одоо ямар нэг шинэ бүтээл дээр ажиллаж байгаа юу?
Машины дугаар илрүүлээд мэдээллийн баазад хадгалах авто замын хяналтын систем дээр ажиллаж байгаа. Миний л мөрөөдөл юм даа. Хэрвээ энэ хэрэглээнд орох юм бол нэлээд өндөр үр дүнд хүрнэ.  Зам дээр заавал хяналтын камер байх шаардлагагүй. Хааш хаашаагаа хоёр километр радиуст бол нэг дрон нисээд авто машины эгнээ байршил сольж байгаа болон хэрхэн дүрэм зөрчиж байгааг нь харуулахаас гадна авто машины улсын дугаарыг илрүүлэх үйлдэлтэй. Жолооч нар камертай газар хурдаа сааруулаад дараагийн камер хүртэл уралдчихдаг. Үүнээс үүдээд  камерыг явуулын шинжтэй болгох хэрэгтэй юм байна гэж ойлгосон.
Сэтгүүлч-Орчуулагч II анги О.Хандмаа